OP NAAR SCHIPHOL!

De Kingmaschool voor zeer moeilijk lerende kinderen organiseert lange stages met zicht op een baan.

Nee, gevlogen heeft ze nog nooit. Zou ze niet willen ook, of beter gezegd, niet durven. Maar vliegtuigen schoonmaken, dat is een heel ander verhaal. Dat is wèl leuk, zegt Tamara (19). Met rubberen handschoenen aan neemt ze de toiletten van de `economy class' van een grote KLM Boeing onder handen neemt.

Tamara is een leerling van de Kingmaschool in Amsterdam, een school voor voortgezet onderwijs voor zeer moeilijk lerende kinderen van twaalf tot twintig jaar (vso-zmlk). Deze scholieren zijn licht tot matig verstandelijk gehandicapt, ze hebben een cognitief niveau vergelijkbaar met kinderen van zes, zeven jaar en in veel gevallen sociaal-emotionele problemen. Traditioneel bestaat het onderwijs voor deze kinderen uit weinig meer dan een herhaling van zetten: lesjes rekenen, taal en handvaardigheid. Een diploma was en is er niet. Leerlingen komen terecht in de dagbesteding of op een sociale werkplaats. Maar op de Kingmaschool wordt het sinds een jaar of vijf allemaal heel anders aangepakt. Hier leren de leerlingen in de bovenbouw een vak. En dat is een behoorlijke aardverschuiving voor deze jongeren. Een betaalde baan ligt ineens binnen handbereik, waar dat vroeger een luchtkasteel was.

Het begon allemaal met een opleiding `schoonmaken' die stagecoördinator Maureen van der Pligt een aantal jaren geleden voor een aantal leerlingen organiseerde. Eén van hen wilde graag `vliegtuigschoonmaker' worden, maar bleek kansloos omdat daarvoor een vmbo-diploma werd vereist. Anderhalf jaar `leurde' Van der Pligt met de jongen in kwestie voor ze in een persoonlijk gesprek de directeur van schoonmaakbedrijf Asito Aviation wist over te halen om haar leerling een kans te geven. De jongen liep er een half jaar stage en kreeg een vaste baan aangeboden.

Het bleek het begin van een vruchtbare samenwerking. Asito Aviation en de Kingmaschool kwamen overeen om groepen leerlingen als stagiairs in te zetten bij de schoonmaak van vliegtuigen. Bovendien werd een convenant gesloten dat de leerlingen bij gebleken geschiktheid een baan aangeboden zouden krijgen. ``Het probleem waar wij tegenaan lopen is de onbekendheid van bedrijven met onze leerlingen'', zegt Van der Pligt. ``Voor een bedrijf is het best een hele stap om zo iemand in huis te halen. Onze leerlingen moeten heel intensief begeleid worden, en de tijd daarvoor ontbreekt. Daarom werkt dit project – dat ook stageplaatsen in de horeca en in de detailhandel omvat – zo goed. Het bedrijf leert een leerling persoonlijk kennen, ze weten waar ze aan toe zijn als ze hem in dienst nemen. En als je de eerste binnen hebt, kun je met de tweede komen.''

Op de Kingmaschool is een lokaal met vliegtuigstoelen ingericht, om de basis te oefenen. Pas dan begint het echte werk. Drie keer per week rijdt er een busje van de Kingmaschool naar Schiphol, met acht leerlingen en docent Nico Walg, die hen, samen met een voorman van Asito, begeleidt. Met een felgeel hesje van `Asito Aviation' aan stappen de leerlingen uit de bus die hen naar `hun' vliegtuig heeft gebracht: een grote Boeing uit Koeweit. Beladen met stofzuigers, emmers en borstels klimmen ze de vliegtuigtrap op. Binnen verdeelt de voorman het werk. Soraya (18) begint met de stoelen in de economy class. Eigenlijk wil ze stewardess worden, vertelt ze. Vliegtuigen schoonmaken wil ze in ieder geval niet. Laatst had ze een vieze luier onder de stoelen vandaan moeten vissen.

Nico Walg zit op de middelste van drie vliegtuigstoelen en poetst het tafelblad. ``De groep van vandaag loopt hier al ruim anderhalf jaar stage en werkt al zelfstandig. Bij hen komt het vooral aan op controle achteraf. Op de stoelen moeten de veiligheidsgordels bijvoorbeeld altijd op dezelfde manier over elkaar geslagen worden. Dat soort details loop ik na, en ondertussen werk ik gewoon mee. Bij onervarener groepen moet ik letterlijk naast de leerlingen staan om ze dingen te leren.''

De leerlingen van de Kingmaschool werken gratis. Asito Aviation krijgt wel betaald voor de schoongemaakte vliegtuigen. Gratis arbeidskrachten dus? ``Zo keek ik er aanvankelijk ook tegenaan toen ik hier als vestigingsmanager ging werken'', zegt Sander Lammerts van Asito Avation. ``Maar het is geen win-win situatie. Wel is het zo dat de Kingmaschool een klein deel van de `leegloopuren' kan opvangen – dat zijn ingeplande uren die wij niet kunnen inzetten voor de schoonmaak van vliegtuigen omdat deze niet op de geplande tijden zijn binnengekomen. Maar de leerlingen doen langer over de schoonmaak, dus ze doen alleen die toestellen die niet meteen hoeven om te draaien. En al die tijd is de voorman erbij en zijn onze materialen in gebruik. Nee, naast de potentiële instroom van personeel is het grootse voordeel voor ons is gelegen in de kwaliteit die ze leveren. Ze letten niet op kwantiteit, maar op kwaliteit. Dus zien we geregeld complimenten van de crew over hoe schoon het is.''

Een groot struikelblok vormt de `Schipholpas', die alle medewerkers, van hoog tot laag, moeten halen. Daarvoor moet iedereen de specifieke verkeersregels leren die gelden op de luchthaven. ``Die theorie was te abstract voor onze leerlingen'', vertelt Van der Pligt. ``Daarom hebben we met subsidie van de gemeente Amsterdam een boekje laten maken met eenvoudige, begrijpelijke taal en veel plaatjes. Bovendien wordt er een instructie-cdrom ontwikkeld en een video-spelletje.''

Nu de weg eenmaal gebaand is, loopt het project op rolletjes. Afgelopen week kreeg Mark (20) als vijfde leerling een vaste aanstelling bij Asito Aviation. Dit voorjaar zullen de eerste – door de Kingmaschool ontwikkelde – diploma's uitgereikt worden aan leerlingen die met goed gevolg examen hebben gedaan. Dat diploma wordt officieel erkend door de schoonmaakbranche, die het project eind vorig jaar met de Golden Service Opleidingsaward 2002 bekroonde. Het stageproject van de Kingmaschool (dat ook stageplaatsen in de horeca en de detailhandel omvat) krijgt onder de naam `Trainee Plus' inmiddels subsidie van de gemeente Amsterdam en is nu ook toegankelijk voor leerlingen van andere zmlk-scholen.

Dit alles zou niet gelukt zijn zonder de grenzeloze inzet van de docenten van de Kingmaschool. Typerend is het verhaal van Van der Pligt over `haar' eerste vliegtuigschoonmaker, die, uit angst te laat te komen, één keer over een lijn op het platform stapte waar hij nooit overheen had mogen stappen. Prompt werd hij geschorst. Van der Pligt klom in de pen en vroeg toenmalig burgemeester Patijn om te bemiddelen. Dat wilde hij wel, met als uiteindelijk resultaat dat de jongen toch mocht blijven. ``Tja'', zegt Van der Pligt, ``het was eeuwig zonde. Die jongen kwam uit een gezin waar raar aangekeken werd tegen het idee om te gaan werken, en nu had hij een mooie plek, en het ging goed, en dan zou dat zo in de kiem gesmoord worden.''