Nederland is al tijden in oorlog

Hoewel een oorlog met Irak officieel nog steeds afwendbaar heet, treft Nederland op uiteenlopende terreinen wel degelijk voorbereidingen, zowel voor als achter de schermen. Als eerste deel van een serie: de militaire maatregelen.

Het gaat nadrukkelijk niet om de voorbereiding van een eventuele oorlog tegen Irak, zei demissionair premier Balkenende gisteren na afloop van de ministerraad. De beslissing van het kabinet om drie Patriot-batterijen met geavanceerde luchtafweerraketten naar Turkije te sturen is een `preventieve, defensieve maatregel', die is ingegeven door ,,een veiligheidsverzoek van een NAVO-bondgenoot''. Nederland wil nadrukkelijk de indruk vermijden dat het vooruitloopt op het internationale politieke krachtenspel rond Irak.

Ondertussen gaat de voorbereidende militaire planning van Nederland op verzoek van de Verenigde Staten - gewoon door. Zo besliste het kabinet op 6 december van het vorige jaar dat de VS gebruik mogen maken van het Nederlandse luchtruim en Nederlandse havens. Nederland praat mee met de NAVO over de inzet van AWACS-radarvliegtuigen, over de inzet van NAVO-schepen in het oostelijk Middelandse zeegebied, en over de beveiliging van Amerikaanse militaire bases en ambassades. Vanwege een mogelijke terroristische dreiging wil het kabinet voor de bewaking van andere gevoelige punten de Coentunnel, de Botlek de landmacht en de marechaussee inzetten. Mogelijk komen ook de 3.000 vrijwilligers van het Korps Nationale Reserve (NATRES) in actie.

Maar al deze `planning' betekent niet dat Nederland zich klaarmaakt voor een all out war, of dat in de kazernes van Havelte en Oirschot Leopard-tanks in zandkleur worden overgespoten. Net als tijdens de eerste Golfoorlog, in 1991, zal Nederland alleen in de marge een rol spelen. Nog niet alle details van de mogelijke Nederlandse inzet zijn bekend. Maar in de beslissingen die tot nu toe zijn genomen, zit een logische, vertrouwde lijn: die van een middelgrootland dat graag wil laten zien dat het solidair is, maar slechts over beperkte militaire middelen beschikt en terugschrikt voor het grote conflict.

Dat Nederland Patriot-raketten in Zuid-Oost Turkije stationeert, is niet voor het eerst. Ook tijdens de aanloop van de eerste Golfoorlog gingen er twee Patriot-squadrons met een aantal lanceerinrichtingen naar Diyarbakir. Later ging, toen de eerste Scuds van Saddam waren ingeslagen in Tel Aviv, er ook een squadron naar Israël. Scuds haalden de Nederlandse Patriots niet neer. Wel gingen er in Turkije twee de lucht in, dit wegens een fout in de software.

Nederland was en is een van de weinige landen die over het effectieve, maar peperdure luchtafweersysteem beschikt. Dat het wapensysteem opnieuw wordt ingezet, is daarom, net als in 1991, logisch: het is niet agressief, het levert nauwelijks gevaar op voor eigen personeel, maar het is wel een nuttig `middel' waaraan een echte behoefte bestaat en waarmee je je dus internationaal kunt onderscheiden.

Of er behalve de Patriots nog meer gevraagd zal worden van de krijgsmacht, is de vraag. Net als in 1991 vaart er een Nederlands fregat in de Golf, al patrouilleert de Van Nes in de regio in het kader van operatie Enduring Freedom, de strijd tegen het terrorisme, en niet vanwege Irak. Hoewel Defensie hierover nooit mededelingen doet, lijkt het logisch dat onder het wateroppervlak nog steeds een Nederlandse onderzeeër kruist. In november van dit jaar bezocht staatssecretaris Van der Knaap een Nederlanse duikboot in Dubai, die in de Golf inlichtingen had vergaard. Aan boord waren ook twee Amerikanen.

Als het daarbij blijft, dan lijkt de Nederlandse militaire betrokkenheid bij de Golfoorlog `I' en `II' als twee druppels water op elkaar. De áchterliggende redenen voor die beperkte militaire rol is echter heel verschillend. In 1991 was het overgrote merendeel van de krijgsmacht vanwege de dienstplicht niet voor buitenlandse missies inzetbaar. Anno 2003 heeft Defensie de handen vol aan allerlei ándere militare operaties dan Irak.

Nog maar kort geleden gaf Nederland met een paar honderd militairen leiding aan Task Force Fox, en nog steeds heeft de landmacht 1.200 man in Bosnië gestationeerd. Komende maandag nemen Duitsland en Nederland gezamenlijk het commando over van ISAF, de VN-vredesmacht in de Afghaanse hoofdstad Kabul. De Nederlandse bijdrage stijgt daarmee van zo'n 230 naar 650 man. De missie in Afghanistan is niet van gevaar ontbloot en kan zorgen voor Nederlandse bodybags ook zonder dat Nederlandse soldaten meevechten in de Iraakse woestijn. Dit weekend was de basis van de Nederlanse militairen in Kabul opnieuw doelwit van een raketbeschieting. Dat geen van de raketten tot nu toe raak was lijkt meer een kwestie van geluk dan van wijsheid.

Behalve de vredesmissies is er de bijdrage aan Enduring Freedom: een fregat in de Golf, een Orion-patrouillevliegtuig dat vanuit de Verenigde Arabische Emiraten opereert boven Afghanistan en zes F-16's op de Kirgiziche luchtmachtbasis Manas. De jachtbommenwerpers bieden luchtsteun aan Amerikaanse grondtroepen bij hun operaties tegen Al-Qaeda en de Talibaan in zuid- en oost-Afghanistan.

Nederland is in oorlog, zei toenmalig premier Kok kort na 11 september na enige aarzeling. Het afwerpen van lasergeleide bommen door Nederlandse F-16's boven Afghanistan eerder deze week maakte nog eens duidelijk dat Nederland nog steeds in oorlog is ook zonder een nieuw gewapend conflict in Golf.