Londen gaat verkeerschaos met tol te lijf

Londen wil de chaos in het verkeer bestrijden met een tolheffing. Dat er íets moet gebeuren staat vast, maar de congestion charge stuit op verzet. `Blijf met je rotpoten van onze rotstad af'

Geen gebrek aan bewakingscamera's in Londen, waar je per dag gemiddeld 300 keer op video wordt vastgelegd. Toch zijn opnieuw masten vol camera's uit de grond rond de binnenstad geschoten. Ze staan aan 200 nieuwe `stadspoorten', de elektronische sluizen van het nieuwe, omstreden tolsysteem dat vanaf 17 februari de verkeerschaos moet beteugelen en waaraan burgemeester Ken Livingstone zijn toekomst heeft verpand.

Automobilisten moeten dan vijf pond (acht euro) per dag congestion charge betalen om tussen zeven uur 's ochtends en half zeven 's avonds de binnenstad in te mogen. De camera's vergelijken nummerborden met een lijst van betalers. Taxi's, ambulances en andere hulpdiensten, tweewielers en invaliden zijn vrijgesteld. Inwoners van de binnenstad krijgen negentig procent korting en wie niet betaalt maar gesnapt wordt, krijgt tachtig pond boete. Per dag.

Zulke rigoureuze maatregelen zijn nodig, gelooft Livingstone. De gemiddelde snelheid in de Londense binnenstad is negen mijl per uur, net zo veel als in het paard-en-wagentijdperk een eeuw geleden. Tijdens de ochtendspits proberen elk uur vijftigduizend forenzen per auto het centrum te bereiken. Dat maakt het verkeersinfarct totaal. Van de rondweg M25, via grote invalswegen en sluiproutes tot in de straten van de City, het financiële district, die nog hun middeleeuwse patroon hebben, omdat Londen anders dan Parijs nooit een baron Haussmann heeft gekend.

Britten mogen graag in een rij op hun beurt wachten en ooit de reputatie van heer-in-het-verkeer hebben genoten. Maar ze ondergaan de Londense gridlock steeds minder flegmatisch. Dat blijkt uit de claxonconcerten en opgestoken middelvingers die minder assertieve rijders ten deel vallen. En uit het stijgende aantal ongelukken en gevallen van road rage, waarbij automobilisten met elkaar op de vuist gaan, of erger. De files maken de binnenstad tot een hel van koolmonoxide en roet. En ze kosten de stad zeker twee miljoen pond (3,2 miljoen euro) per week aan gemiste productiviteit.

Genoeg is genoeg, vindt de burgemeester. ,,In Londen is gewoon je gang gaan langzamerhand een nachtmerrie geworden'', zei Livingstone. De Labour-rebel werd drie jaar geleden de eerste gekozen burgemeester van de hoofdstad met de belofte het vervoerssysteem radicaal te verkavelen. Zijn verzet tegen de privatisering van de metro heeft hij intussen moeten opgegeven. Als hij volgend jaar nog kans wil maken herkozen te worden, móet zijn tolsysteem de beloftes wel waarmaken: een reductie in het verkeer van vijftien procent – tot de relatieve rust van de schoolvakanties – en een opbrengst van 200 miljoen pond, te gebruiken voor verbetering van metro en bus.

Niemand betwist dat er iets moet gebeuren. Maar de uitvoering van het nobele doel – met argusogen gevolgd door andere Britse steden – stuit niettemin op voorspelbaar verzet. `Blijf met je rotpoten van onze rotstad af', is de teneur van veel kritiek. Volgens dezelfde koeriers, broodjesbezorgers en loodgieters die voortdurend over de drukte klagen, is The Charge maar één stap verwijderd van de dictatuur. ,,Wij kleine middenstanders worden gestraft met een unfaire boete, in plaats van de forenzen die honderd mijl weg wonen en hier de straten komen verstoppen'', vertelde slager Martin Frankland voor de BBC.

Verpleegsters en onderwijzers met een baan in de tolzone zijn ook woedend. Ze moeten per definitie van buiten komen, omdat ze de Londense huren nooit kunnen betalen. En ze móeten wel met de auto reizen, zeggen ze, omdat ze met boeken moeten sjouwen of zich dan veiliger voelen. Ouders die hun kinderen met de auto naar een school in het centrum brengen, en die evenmin zijn uitgezonderd, gebruiken hetzelfde argument.

Voor een verpleegster is vijf pond een rib uit het lijf, voor een forenzende City-accountant een schijntje, en ook nog declarabel. Tegenstanders geloven daarom dat de tol zijn doel zal missen, omdat de bulk van de forenzen gewoon de auto blijft nemen. Er is bovendien geen alternatief: ,,No way dat ik de trein neem'', zei Anne James, die met een auto (van de zaak) elke dag vanuit Beaconsfield, ten westen van Londen, naar het centrum moet. ,,De keren dat ik het doe moet ik de hele weg staan. Wat een horrible way om je dag te beginnen.'' James heeft dan nog geluk gehad. Er zijn weken geweest dat de trein niet eens reed.

De actrice Samantha Bond, bekend als Miss Moneypenny in het James Bond-epos, heeft zich opgeworpen als het boegbeeld van de actiegroep Class Law, die een half miljoen pond bijeen wil brengen om Livingstone te kunnen vervolgen. De groep vindt dat de tol in strijd is met de Europese Verdrag inzake de Rechten van de Mens, dat het vrij gebruik van de openbare weg stipuleert. Bovendien, vrezen veel burgers met huizen in het tolgebied, zou de verkoopwaarde van hun bezit kunnen dalen.

Niet iedereen is sceptisch. ,,Eerlijk gezegd zijn we erg vóór Livingstone's plannen'', zegt Todd Peckenham van Able & Cole, een bezorgdienst voor biologische groenten en fruit. Zijn bedrijfje is gevestigd in Brixton, in zuid-Londen, en hij stuurt dagelijks bestelbusjes naar of door de zone. Peckenham heeft vooruit gedacht: vijf van zijn acht auto's heeft hij laten ombouwen voor LPG. Ook die hebben een vrijstelling. ,,De kosten hebben wij er snel uit en hoe minder verkeer, hoe efficiënter wij ons werk kunnen doen.''

Peckenham is niet de enige. De Energy Saving Trust, een instituut dat subsidies verstrekt voor het ombouwen van motoren, zegt wekelijks meer dan honderd aanvragen te krijgen. Grote leasebedrijven, pakketdienst DHL en geldtransporteur Securicor rusten een deel van hun wagenpark met een gastank uit. Sommigen vrezen zelfs dat het aantal auto's op LPG zo veel zal toenemen, dat de lucht wel schoner maar het aantal files niet minder wordt.

Buiten de wet zijn er ook initiatieven om de tol te ontduiken. Motorists Against Detection (MAD), een onduidelijke ad hoc-groep die de verantwoordelijkheid heeft opgeeist voor het opblazen van flitspalen aan de ringweg, heeft aangekondigd nu Livingstone's camera's op de korrel te nemen. ,,We gaan geen proefkonijn spelen voor een experiment dat onze vrijheid bedreigt'', aldus een oververhitte woordvoerder. Capita, het particuliere bedrijf dat het tolsysteem beheert, neemt zulke dreigementen serieus: de centrale computers zijn ondergebracht in een vesting in het East-End.

De politie gelooft dat ook het illegale `klonen' van nummerplaten – nu al populair om de wegenbelasting te ontduiken – zal toenemen. Daarbij kopiëren autobezitters het kenteken van een bestaande auto van soortgelijk model en zetten dat op hun eigen auto. Klonen is nog steeds oersimpel, omdat de Britse nummerplatenhandel pas later dit jaar zal worden gereglementeerd. Nog weer andere fundamentalistische verdedigers van de burgerrechten zoeken het in gadgets, zoals een voorzetscherm voor een nummerplaat dat met een druk op de knop ondoorzichtig wordt zodra de auto in de buurt van een camera komt.

En er is zelfs hoop dat je helemaal niets hoeft te doen om de dans te ontspringen. De helft van een grote groep geënqueteerde ingenieurs bleek te geloven dat het systeem technisch tekort schiet en binnen een paar weken zal bezwijken. Er zijn precedenten. De nieuwe databank van de sociale dienst implodeerde drie jaar geleden en is nog steeds niet gerepareerd. De Millennium Dome en de `verbetering' van de spoorwegen liepen uit op een debacle. Het Verenigd Koninkrijk, met zijn afkeer van blauwdrukken en zijn semi-masochistische neiging tot doormodderen, is nu eenmaal niet zo goed in grands projets.

Misschien dat deze tol een uitzondering op de regel wordt. Londen zal hoe dan ook blijven doorkankeren, op de bemoeial Livingstone, of op de f***ing file, waarvan niemand weet hoe je die wél zou moeten bestrijden. Het is een haat-liefdeverhouding. De schijnbare chaos die Londen zo irritant maakt, geeft de metropool ook zijn kleur en energie. Het is een rotstad, vatte The Independent de paradox samen, maar waar zou je anders willen wonen?