`Geen gentech-appels aan mijn bomen'

Het Europees moratorium op de invoer van gentech-gewassen lijkt zijn einde te naderen. Nederland staat na jaren weer veldproeven toe. Maar er blijft protest. ,,Wie betaalt er voor de vervuiling van mijn appels.''

Biologisch fruitteler William Pouw (27) heeft het gevoel dat zijn inkomen op het spel staat. Hij is ervan overtuigd dat hij een stuk minder betaald krijgt voor zijn biologisch geteelde appels als er straks genetisch gemanipuleerde exemplaren tussen blijken te zitten. ,,Wie vergoedt dan mijn verlies?'', vraagt Pouw terwijl hij zijn bomen snoeit. Hij bezit elf hectare boomgaard, in Schalkwijk en Wijk bij Duurstede. ,,Er zitten hier veel biologische telers. Nog wel.''

Binnen de Europese Unie is nu vier jaar een de facto moratorium van kracht op de invoer van genetisch gemanipuleerde gewassen (gmo's). Maar het moratorium wordt naar verwachting nog dit jaar opgeheven, nu er strenge regels zijn opgesteld voor de traceerbaarheid en etikettering van gentech-voedsel. Het Amerikaanse bedrijf Monsanto heeft alweer aanvragen in Brussel ingediend voor het op de markt brengen van twee nieuwe gmo's, in dit geval koolzaad en maïs. Het Zweedse bedrijf Amylogen wil de markt op met een gentech-aardappel. De meeste EU-lidstaten lijken hun houding ten opzichte van gmo's te versoepelen. Het Nederlandse ministerie van Milieu (VROM) geeft sinds lange tijd weer vergunningen af voor experimenten met gmo's. Veldproeven met genetisch gemanipuleerd koolzaad en aardappelen hebben onlangs het groene licht gekregen. Binnenkort volgt een beslissing over een veldproef met gemanipuleerde appelbomen.

Maar tegen de proeven met aardappelen en appelbomen is vorige week fel geprotesteerd door Biologica, de belangenorganisatie voor de biologische landbouw. Pouw heeft ook bezwaren. Stel dat straks op grote schaal gentech-appelbomen worden geteeld. Misschien wel vlak bij hem in de buurt. En stel dat het stuifmeel van die bomen via bijen wordt overgebracht op zijn eigen bomen. Dan zou het kunnen dat er genetisch gemanipuleerde appels aan zijn bomen groeien, zegt Pouw, die volgens de regels van de biologische landbouw geen kunstmest, bestrijdingsmiddelen of gmo's mag gebruiken. ,,Nu krijg ik 1,13 euro voor een kilo biologisch geteelde Elstar'', zegt Pouw. Als er teveel genetisch gemanipuleerde exemplaren tussen zitten, verwacht hij slechts de helft te krijgen. Wie betaalt hem de geleden schade? De teler van de gentech-appelbomen? De overheid? Moet hij er zelf voor opdraaien? ,,De aansprakelijkheid is nu niet geregeld'', beweert Pouw. Ook directeur Bert van Ruitenbeek van Biologica wil duidelijke regels. ,,Anders zie ik niet hoe je de productie van zowel biologisch, gangbaar als genetisch gemanipuleerd voedsel naast elkaar kunt laten bestaan.''

Volgens een woordvoerder van het ministerie van VROM zal de aansprakelijkheid ,,van geval tot geval'' worden bekeken, volgens de regels van het Burgerlijk Wetboek. Die regels zijn afdoende. Hoe het in het geval van Pouws appels zal uitpakken, kan hij niet zeggen. Chris Maan van Skal, de organisatie die biologische producten keurt, noemt dat geval ,,toekomstmuziek''. Skal controleert op dit moment alleen grote partijen biologisch geteeld veevoer op de mogelijke aanwezigheid van gentech-soja en -maïs, de enige twee gmo's die Europa in mogen.

Siemen de Jong van het Duitse chemiebedrijf Bayer, dat onder andere gmo's ontwikkelt, noemt de argumentatie vanuit de biologische sector ,,ridicuul''. Volgens hem is het nooit helemaal te voorkomen dat stuifmeel van het ene perceel naar het andere waait. Dat blijkt ook uit onderzoek. En zo is het ook nooit honderd procent te garanderen dat biologisch geproduceerde gewassen tijdens teelt, vervoer, opslag en verwerking helemaal vrij blijven van gmo's, zegt De Jong. Bovendien kun je de situatie net zo goed omdraaien. ,,Een boer die straks gmo's verbouwt kan ook zeggen: ik wil dat er geen biologisch geteeld materiaal op mijn land komt.''

De discussie gaat over een van de meest essentiële zaken omtrent de toelating van gmo's: hoe hou je teelt, vervoer, opslag en verwerking van biologisch, gangbaar en genetisch gemanipuleerd voedsel gescheiden? Hoe streng wordt het controlesysteem? Wat zijn daarvan de extra kosten en, wie gaat die betalen? De Milieuministers van de EU zijn eind vorig jaar overeengekomen dat bedrijven een uitgebreide administratie moeten bijhouden van de gmo's die ze verbouwen en op de markt brengen. Voedselverwerkers en -producenten, zoals Unilever, verwachten een enorme papierwinkel. Het Productschap Margarine, Vetten en Oliën heeft berekend dat de prijs van soja en maïs daardoor tussen de één en vijftien procent stijgt.

Ook de Verenigde Staten, veruit de grootste producent van gmo's, protesteren tegen de aanscherping van de regels. De Amerikaanse overheid heeft het afgelopen jaar herhaaldelijk gedreigd om naar de Wereldhandelsorganisatie te stappen, als het de facto moratorium niet snel wordt opgeheven. Maar met het indienen van een klacht wil de regering Bush nu nog even wachten, wegens de dreigende oorlog met Irak. De Europese bondgenoten mogen niet al te zeer tegen de haren worden ingestreken.

Volgens De Jong van Bayer kan de teelt van gmo's en biologische gewassen best naast elkaar bestaan. Als men in de sectoren maar redelijk met elkaar omgaat. Nu geldt voor biologische producten nog dezelfde norm als voor gangbare voeding: als er 1 procent (volgens de nieuwste EU-voorstellen wordt dat 0,9 procent) of meer aan gmo's in een voedingsmiddel zit, moet er een speciaal etiket op. Blijft het daaronder dan mag het product gewoon worden verkocht met het predikaat `biologisch geteeld'. Maar de biologische sector in Duitsland heeft die norm een paar maanden geleden aangescherpt tot 0,5 procent. Er wordt gesproken over een zero-tolerance-beleid: biologisch producten mogen dan geen enkel spoor van een gmo bevatten. De Jong: ,,Maar als je daar vanuit gaat heeft óf de biologische landbouw, óf de biotech-landbouw geen bestaansrecht. En dan vrees ik toch het ergste voor de biologische landbouw.''

    • Marcel aan de Brugh