De vrouw die oorlog voorkwam

Mode was een van de wapens die presidentsvrouw Jackie Kennedy gebruikte tijdens de Koude Oorlog, zag Pieter Kottman op een expositie in Parijs.

Jacqueline Kennedy, Amerika's bekendste first lady, is altijd politieke kracht toegedicht. Middenin de Koude Oorlog groeide ze met haar jeugdige glamour snel uit tot het symbool van de vitaliteit van haar land, van een systeem met toekomst. Tegelijkertijd gaf ze het Amerikaanse volk geschiedenis met haar weloverwogen en vastberaden herinrichting van het saaie en kille Witte Huis. Ze omringde zich met kunstenaars en schrijvers en dat haar man zei dat die kunstenaars het belangrijkste goed van een beschaving vertegenwoordigden en dat de grootste plicht van de kunstenaar eruit bestond gevolg te geven aan zijn hoogstpersoonlijke visie op de dingen dat was natuurlijk haar invloed.

Met haar glimlach wond Jackie de vijandigste wereldleiders om haar vinger: Chroesjtsjov ging door de knieën in Wenen, en in Parijs vergat president Charles de Gaulle zowaar even zijn anti-Amerikaanse gezindheid. En naar India werd zij welbewust alleen afgevaardigd om de gespannen betrekkingen met Jawaharlal Nehru te versoepelen. Pakistan pakte zij op die triomftocht ook nog even in.

Als je sommige commentaren geloven moet, heeft `Jackie' destijds hoogstpersoonlijk voorkomen dat de Derde Wereldoorlog uitbrak. Wat daar ook van waar mag zijn, de lof voor haar diplomatieke gaven hield zeker ook verband met puritanisme. Een presidentsvrouw alleen maar prijzen voor haar jurken, hoedjes en goede smaak staat wel erg leeghoofdig. De wereldwijde fascinatie voor de mysterieuze Jacqueline Kennedy moest als het ware gelegitimeerd worden met een verwijzing naar het nut van haar stijl en schoonheid.

Zijzelf moet niet afkerig geweest zijn van dat idee. De tentoonstelling Jacqueline Kennedy, Les Années Maison-Blanche, in het Parijse Musée de la Mode, gaat over haar gevierde uiterlijk. Maar duidelijk wordt ook dat het stijlgevoel van Jackie niet zomaar omwille van zichzelf bestond. Wie de vitrines met haar opmerkelijk goed geconserveerde garderobe overziet, kan niet anders concluderen dan dat er een plan stak achter haar openbare verschijning. Ze bracht een merk aan de man.

Het eerste dat opvalt is het constante silhouet. Rechte lijnen, geen poespas of bollingen. Naar de mode van die tijd stond ze zichzelf hooguit een plat strikje op het middel toe, of enkele symmetrisch geplaatste grote, platte knopen. Haar kleding was altijd zo simpel mogelijk: de aanblik die zij bood moest in één oogopslag te overzien zijn. Ook haar beroemde look van achter op het hoofd geplaatste hoedjes kwam voort uit berekening: haar gezicht moest goed zichtbaar zijn en ze wilde vermijden dat ze uittorende boven haar man die maar een paar centimeter langer was. De ook al beroemde lange witte handschoenen die zij vaak droeg waren niet alleen een teken van stijl. Ze waren ook bedoeld om haar handen, die zijzelf niet mooi vond, aan het oog te onttrekken.

Behalve met haar eigen persoon hield ze ook rekening met de gelegenheid. De kleding die ze droeg op staatsbezoeken refereerde altijd, in stof, kleur of model, subtiel aan het land dat bezocht werd. Felle kleuren schuwde ze niet. India zag haar in cyclaamroze, oranje, rood, Pakistan in bewerkte rode zijde. Maar niet alleen het bezochte land leverde inspiratie, ook haar eigen land deed dat. In Griekenland droeg ze een simpele linnen jurk, denimblauw, als echo van de jeans.

In het hol van de leeuw, het door haar voor zijn kunst en cultuur aanbeden Frankrijk, verblindde Jackie Charles de Gaulle met een avondjurk met een keizerlijk dessin van witte en bleekroze rozen, naar een idee van modekoningin Diana Vreeland. Behalve in het patroon en in de bijpassende stola die aan de achterzijde sloot, school het raffinement van het toilet vooral in de verbluffende eenvoud van het materiaal: raffia. Lyrisch schreef een journalist het leven echt en rose te hebben aanschouwd.

Jackie Kennedy was 31 jaar toen ze, in 1961, haar intrek nam in het Witte Huis. Als alle vrouwen in die tijd was ook zij op die jonge leeftijd al mevrouwig, maar ze wist traditie loepzuiver aan mondaine avantgarde te paren. Dat verbaast nu, ruim dertig jaar later, misschien nog wel meer dan toen. Het is althans moeilijk voorstelbaar dat een Laura Bush zich zou vertonen in een soort bikinijurk met een volledig blote rug, zoals Jackie deed op een reis door Griekenland in 1962. Ook van de strapless avondjurken vraag je je af hoe ze er regeringsleiders in heeft durven ontvangen.

Politieke correctheid moest nog worden uitgevonden. Amerika moet toen een stuk minder puriteins geweest zijn dan nu. En/of onder bedwelming van de first lady. Ze wist de veelal door Oleg Cassini op haar persoon toegesneden, extravagante ontwerpen van Givenchy niet alleen te waarderen maar ook te dragen. Ze had de flair om een jas met vreemde, ultrakorte wijde mouwtjes te combineren met, alweer, de lange witte handschoenen. Een ander dan zij had erin wellicht op een pinguïn geleken.

Tegelijkertijd met de Jackie-tentoonstelling toont het Musée de la Mode de aanverwante expositie Sixties Mode d'Emploi. Dat is een uitstekend idee, dat Jackie eens te meer in haar explosief creatieve tijd plaatst. Balenciaga, Chanel, Yves Saint Laurent, Courrèges waren haar dank verschuldigd voor de verbreiding van hun artistieke ideeën, maar voor haar historische imago was zij ook schatplichtig aan hen.

Jacqueline Kennedy, les années Maison Blanche. 107, Rue de Rivoli, Parijs. Tot 16 maart. Maandag gesloten.