Shell mist zekerheid van weleer

Koninklijke/Shell leek gisteren zo tevreden met de eigen resultaten, maar beleggers reageerden afkeurend. De onzekerheid over de prestaties van het megaconcern lijkt alleen maar groter te worden.

De kwartaalwinst aan de bovenkant van de verwachtingen, stijgende olieprijzen, hoger dividend, meevallende kostenbesparingen en ontluikend herstel bij de chemiepoot. De verrassing moet bij Koninklijke/Shell groot zijn geweest toen de beurs het olieconcern – gisteren en vanochtend – met een koersdaling van meer dan 5 procent afstrafte.

Of misschien ook niet, want het concern had bij de presentatie van de jaarcijfers de nodige moeilijke boodschappen over te brengen. Zo staakt het concern het komende halfjaar de inkoop van zijn eigen aandelen, waardoor in 2002 voor 0,8 procent van aandelen Koninklijke Olie en Shell Transport van de markt werd gehaald. Dat kostte het totale concern 1,3 miljard euro. Daarbij werd nog eens voor 1 miljard aan aandelen ingekocht om optieregelingen van werknemers te dekken.

Bestuursvoorzitter J. van der Veer bracht de gestaakte inkoop in verband met het matige beursklimaat, maar de aanhoudende dalende koers – bijna 40 procent sinds begin 2002 – lijken juist een argument voor inkoop te zijn. Een belangrijker motief zal de financiële positie van het concern zijn: Koninklijke/Shell zag zijn liquide middelen met 2,8 miljard euro afnemen. Mede door overnames en investeringen kwam de kasstroom voor meer dan 5 miljard in de min. Geen cijfers die aanleiding geven tot de inkoop van eigen aandelen.

Beleggers moesten gisteren nog meer tegenvallers verstouwen. Zo zijn er enkele impliciete winstwaarschuwingen te ontdekken. Aanvankelijk ontkende Van der Veer bijvoorbeeld dat Shell met pensioentegenvallers kampt. Later bleek, gestimuleerd door uitlatingen van financieel bestuurder J. Boynton bij de persconferentie in Londen, dat het wat genuanceerder lag: contante stortingen zijn slechts in bescheiden mate noodzakelijk, maar op het resultaat over 2003 moet wel 300 tot 400 miljoen dollar worden afgeschreven.

Ook rond de beoogde productiestijging hield Shell ruimte voor interpretaties. Vorig jaar schokte het de aandelenmarkten door de jaarlijkse geplande stijging van 5 naar gemiddeld 3 procent te brengen. Nu blijkt ook deze groei onzeker: Shell wil de groei wel vasthouden, maar op voorwaarde dat de productie voldoende winstgevend blijft. Een terechte beperking, maar is het dan niet handiger om de weg van concurrent ExxonMobil te bewandelen? Door geen groeiverwachting meer te noemen en afhankelijk van de winstgevendheid olie en gas uit de bodem te halen.

Van der Veer noemde de productie ,,een record voor het bedrijf'', maar hij kon niet verbloemen dat het concern – zonder overnames – slechts 1 procent meer grondstoffen uit de bodem haalde. Vooral de Britse aankoop Enterprise, die Shell begin 2002 5,3 miljard dollar kostte, heeft volgens analisten voor een hogere groei gezorgd. Een productiebeperking door de Opec, de staking in het olierijke Venezuela en hogere belastingen in Groot Brittannië hielden de productiegroei beperkt. De rol van dergelijke externe factoren zal met de kans op een oorlog in het Midden Oosten alleen maar groter worden. Van der Veer liet gisteren onomwonden blijken dat iedereen in die regio momenteel extra risico loopt, ook de installaties van Shell.

De spanningen komen op een moment dat nieuwe overnames zich nog moeten bewijzen. Vorig jaar is (inclusief schulden) voor 16 miljard euro aan overnames gepleegd. De aankopen van onder meer Enterprise, het Duitse DEA en het Amerikaanse Pennzoil-Quaker State spelen een belangrijke rol in het behalen van de rendementsdoelstelling, alleen al omdat zij zelf een fors beslag op de middelen leggen. Shell wil tussen de 13 en 15 procent winst op het ingezette kapitaal behalen, maar in het vierde kwartaal kwam dit cijfer – ROACE genaamd – op 12,5 procent. Nieuwe kostenbesparingen moeten dit cijfer verder optrekken, zeker wanneer productiegroei aan de geringe kant blijft. Het goede nieuws is dat Shell vorig jaar circa 600 miljoen heeft bezuinigd, 100 miljoen meer dan verwacht. Verder bedragen de schaalvoordelen door de overname van Enterprise 380 miljoen dollar in plaats van de eerder aangegeven 300 miljoen.

Maar ondanks de kostenbesparingen zal ook dit jaar het rendementscijfer vermoedelijk onder de 13 procent blijven. Pas in 2004 zou het concern weer op de gewenste koers liggen, maar gezien de onzekerheden die Van der Veer gisteren presenteerde, nemen de financiële markten deze prognose wellicht met een korreltje zout.