Pensioenfonds is labyrint

Wanneer moeten gepensioneerden meebetalen aan het herstel van de financiële positie van hun pensioenfonds? Zoveel fondsen, zoveel visies.

Na de koersval komen de kleine lettertjes.

Nu de sluipende beurskrach schrijnende miljardenverliezen oplevert, worden gepensioneerden gedwongen de kleine lettertjes van hun pensioenregeling te lezen. Krijg ik dit jaar wel prijscompensatie (indexatie)?

Honderden pensioenfondsen kampen met een verzwakte financiële positie. Hun vermogen is de afgelopen jaren door de koersval op de aandelenmarkt snel uitgehold ten opzichte van hun pensioenverplichtingen. Zij moeten, mede op last van de toezichthoudende Pensioen- en Verzekeringskamer (PVK), snel orde op zaken stellen. De PVK wil dat pensioenfondsen eind september in elk geval een verhouding tussen belegd vermogen en pensioentoezeggingen hebben van 105 procent. Bijna 150 pensioenfondsen, ruim een op de zes kampen met een tekort, is de laatste stand van zaken van de PVK van begin december.

Wie zijn tekort heeft ingelopen kan direct door naar de volgende hindernis: het herstel van financiële buffers tegen toekomstige koersdalingen. Sinds de publicatie van de PVK-richtlijnen op 30 september 2002 zijn de koersen van aandelen, de favoriete beleggingscategorie, alleen maar verder gedaald.

De pensioenwereld mort. Wie moet het geld op tafel leggen om de tekorten te financieren? Werkgevers moeten meer pensioenpremies aan `hun' fonds afdragen en hebben daarbovenop al bijna 1 miljard euro op tafel gelegd. Werknemers worden met hogere pensioenpremies geconfronteerd.

Maar waneer is de verhouding tussen het vermogen en de toezeggingen, de zogeheten dekkingsgraad, zo precair dat gepensioneerden moeten meebetalen om de financiële positie van hun fonds op te lappen? In de kleine lettertjes van vrijwel elke pensioenregeling staat dat indexatie geen recht is, maar een toezegging die afhankelijk is van de financiële positie van het fonds.

De suggestie van CNV-voorzitter D. Terpstra, onlangs in de Volkskrant, dat gepensioneerden hun indexatie-eisen moeten matigen en solidair moeten zijn met de werknemers, is onder gepensioneerden met woede en hoon ontvangen. ,,In de gouden jaren op de beurs hebben wij nooit iets extra gekregen, en nu het even tegenzit mogen wij wel solidair zijn?'', is de kern van hun weerwoord.

De pensioenfondsen mogen zelf beslissen over de maatregelen om de financiële positie te herstellen. De besturen van de fondsen worden gedomineerd door werkgevers en werknemers; gepensioneerden zitten zelden tussen de beslissers.

Voor het ene pensioenfonds ligt de grens voor een bijdrage van gepensioneerden bij 130 procent, voor een ander bij 120 procent, of 110 procent, of zelfs 100 procent.

Het pensioenfonds van Nedlloyd trekt een streep als de dekkingsgraad onder 130 procent zakt. Dan krijgen gepensioneerden de laagste van twee opties: de stijging van de inflatie (waardevast pensioen) of de verhoging van de lonen (welvaartsvast). Hoeveel het zal worden kan directeur T. Zimmerman nu nog niet zeggen: de dekkingsgraad schommelt rond 130 procent.

Waarom die 130 procent dekkingsgraad? Zimmerman:,,Wij hebben weinig actieve medewerkers en heel veel gepensioneerden en maar twee manieren om onze financiële positie bij te sturen: de indexatie en de beleggingen.''

Bij het pensioenfonds van Hoogovens ligt het draaipunt op 120 procent. De dekkingsgraad lag eind september op 114 procent. Formeel bekijkt de beleidsbepalende raad van beheer naar het gemiddelde over acht kwartalen, maar nu besloot de raad direct tot actie. En dat betekende: hogere premies voor werkgever en werknemers, al heft het fonds nog geen kostendekkende premie, plus een reductie van de indexatie met 1 procentpunt tot 2,23 procent.

Het pensioenfonds van Stork reduceert de indexatie tot 1 procent. Het omslagpunt hier is een dekkingsgraad van 110 procent en daar zit het fonds, rekening houdend met verplichtingen uit het verleden, inmiddels onder, vertelt directeur L. van Gastel. Ook hier gaan de premies omhoog.

Een geval apart is het pensioenfonds van Akzo Nobel. De dekkingsgraad van het fonds lag in het vierde kwartaal, toen over indexatie moest worden beslist, onder 100 procent. Geen indexatie? Toch wel. De werkgever heeft genoeg geld gestort om de dekkingsgraad naar 100 procent op te trekken en betaalt tevens de indexatie voor gepensioneerden.