Megawati speelt gevaarlijk spel met Papoea

President Megawati heeft de bevolking van Papoea geschokt met een oud plan dat neerkomt op de beëindiging van de autonomie van Papoea.

,,De regering in Jakarta dient zich wel tweemaal te bedenken voor ze dit delingsplan doordrukt. Dan verspeelt ze haar laatste krediet in Papoea en zal de bevolking een referendum over onafhankelijkheid eisen.'' Aan het woord is geen verstokte separatist, maar Jan L. Ajomi, Papoea, lid van het Indonesische Volkscongres en bestuurder van Golkar. Dat was tot 1998 de enige partij van belang en is nog steeds de grootste partij in Papoea. Ajomi voelt zich net als zijn volksgenoten verraden door president Megawati.

Het is niet duidelijk of zij het beseft, maar Megawati speelt met vuur. Op 27 januari vaardigde ze een `presidentiële instructie' uit om met spoed werk te maken van een oude wet die nooit is uitgevoerd. Die wet dateert van 1999 en voorziet in de opdeling van Irian Jaya – de oude naam van Papoea – in drie kleinere provincies. Dit oude plan wordt nu met steun van het leger doorgedrukt en betekent het einde van Papoea's prille autonomie. Deze week installeerde Abraham Atururi, een gepensioneerde marine-officier, zich als voorlopige gouverneur van `West-Irian Jaya' in Manokwari, een stadje op het `achterhoofd' van het westelijke schiereiland Vogelkop.

De geschiedenis herhaalt zich. In 1999 benoemde president Habibie in het geheim gouverneurs voor de drie nieuwe provincies. Die waren al op weg naar hun standplaats toen in Papoea een opstand uitbrak tegen het `verdeel-en-heersplan' en het streekparlement het verwierp. Potentaat Soeharto was een jaar eerder afgezet en ook in Papoea stak de wind der `reformasi' op. Jakarta verzette de bakens. In oktober 2001 – Megawati was net president – besloot het parlement de provincie Irian Jaya om te dopen tot `Papoea' en `bijzondere autonomie' te verlenen.

De kwestie-Papoea is gevoelig. De aansluiting van voormalig Nederlands Nieuw Guinea bij Indonesië, die in 1969 zijn beslag kreeg met een omstreden volksstemming, wordt nog steeds aangevochten. Jakarta heeft de Papoea's dan ook lang gewantrouwd en liet het leger hard optreden tegen uitingen van onvrede. Veel landen – waaronder de VS, de EU en buurland Australië – steunen bijzondere autonomie voor Papoea als de enige uitweg uit een vicieuze cirkel van frustratie en repressie.

De autonomiewet, opgesteld door intellectuelen uit Papoea, voorziet in ruimere bevoegdheden en middelen voor het provinciebestuur en een tweekamerstelsel. Naast het streekparlement, dat bestaat uit politieke partijen, moet een Papoea Volksraad (MRP) komen. Die wordt samengesteld uit Papoea's – traditionele en religieuze leiders en vrouwen – en moet erop toezien dat de rechten op de grond en de cultuur van de autochtone bevolking worden ontzien. De wet van 1999 die twee nieuwe provincies instelde, is nooit ingetrokken. Daarom bepaalt artikel 76 van de autonomiewet dat een besluit tot herindeling van Papoea goedkeuring behoeft van het streekparlement en van de MRP.

Generaals in de regering-Megawati, zoals minister van Binnenlandse Zaken Hari Sabarno, vinden de autonomie te ver gaan en zien die als een voorportaal voor afscheiding. Het leger heeft jarenlang geprofiteerd van Papoea's natuurlijke rijkdommen, onder meer door illegale handel in tropisch hout en `protectie' van de Amerikaanse firma Freeport, die in Papoea een koper- en goudmijn exploiteert. Op de Vogelkop heeft British Petroleum een groot aardgasveld aangeboord. Een ontwerpbesluit tot instelling van de MRP ligt ter goedkeuring in Jakarta en wordt al maanden opgehouden door minister Sabarno.

Sabarno en generaal b.d. Hendropriyono, hoofd van de staatsveiligheidsdienst, hebben een verbond gesloten met enkele Papoea-ambtenaren, onder meer degenen die in 1999 een gouverneurspost aan hun neus voorbij zagen gaan. Die groep heeft de afgelopen maanden gelobbyd bij Megawati voor het oude delingsplan. John Ibo, voorzitter van het streekparlement van Papoea: ,,De president luisterde beter naar deze intriganten dan naar ons, volksvertegenwoordigers.''

Intussen neemt Papoea stelling tegen Megawati's jongste decreet. Gouverneur Jaap Salossa, die niet is geraadpleegd, noemt het `onwettig'. Volgens John Ibo is het decreet strijdig met artikel 76 van de autonomiewet. De afdeling Papoea van Golkar kondigde aan de Hoge Raad in Jakarta te zullen vragen om een rechterlijke toetsing. De rector van de Paradijsvogel Universiteit in Jayapura, Frans Wospakrik, een van de opstellers van de autonomiewet, bood zijn steun aan bij de aan te spannen procedure. Tal van niet-gouvernementele organisaties in Papoea hebben het decreet veroordeeld. Woensdag grepen de religieuze leiders van Papoea – van de grote protestantse kerk tot de raad van islamitische schriftgeleerden – de jaarlijkse herdenking van de komst van de eerste zendelingen naar Nieuw Guinea (in 1855) aan om te verklaren dat autonomie de enige vreedzame uitweg is uit Papoea's problemen en dat het jongste decreet daarmee op gespannen voet staat. Megawati heeft – misschien zonder het te beseffen – in Papoea een doos van Pandora geopend.

    • Dirk Vlasblom