`Klein zetelaantal van D66 is een blessing in disguise'

Morgen presenteert Boris Dittrich zich op het partijcongres van D66 als politiek leider. Hij wil dat D66'ers een meer activistische en energieke houding krijgen.

Boris Dittrich, de 47-jarige nieuwe fractieleider van D66, krijgt een twinkeling in de ogen als hij eraan herinnerd wordt: zes jaar geleden kreeg hij in een interview de vraag of hij eens fractievoorzitter wilde worden. Helemaal geen ambitie, antwoordde Dittrich ferm. De langjarige woordvoerder Justitie, Veiligheid en Cultuur nu: ,,Zes jaar geleden was mijn ambitie een goed Kamerlid te worden. Na drie jaar ben je dat niet, vond ik.''

Daags na de Kamerverkiezingen van 22 januari kwam de vraag opnieuw, maar nu in de fractie. Lijsttrekker Thom de Graaf trad na de tweede verkiezingsnederlaag in één jaar terug als politiek leider. Dittrich stelde zich als nummer drie van de lijst kandidaat toen de nummer twee, nieuwkomer Van der Laan, niet wilde. De ex-Europarlementariër verkoos zich in te werken in de binnenlandse politieke agenda. Dittrich: ,,Ik snapte dat. Ze is een talent om te koesteren.'' Zelf was ex-rechter Dittrich wel toe aan méér. ,,Ik heb de behoefte me te verbreden'', zegt hij. Maar zijn belangrijkste opdracht is D66 uit het slop te trekken. ,,Een natuurlijke grootte van 15 zetels zou passen bij de stroming die D66 vertegenwoordigt. Terug naar boven is mijn inzet en ambitie.''

Wat is uw analyse van de nederlagen van D66?

,,We moeten ons de vraag stellen: hoe komt het nou dat wij mensen te weinig in hun hart hebben geraakt? Mensen stemmen met emotie, ze willen bij een partij horen. Dat hoeft niet per se te komen door de lijsttrekker, het heeft te maken met de sfeer die bij een partij hoort. Mensen herkennen ons aan onze thema's, onderwijs, bestuurlijke vernieuwing, dat heeft goed gewerkt. Maar kennelijk hebben wij de kiezer daarmee toch nog te weinig beroerd – dat leid ik af uit feit dat wij drie nederlagen achter elkaar hebben geleden. Ik ga ons gedachtegoed op een andere manier neerzetten. Ik ben natuurlijk een ander iemand dan Thom de Graaf.

Wij moeten als D66'ers een meer activistische houding krijgen. Het is heel goed dat je het laat zien als je je ergens kwaad over maakt, als je iets onrechtvaardig vindt. Je moet boosheid niet wegredeneren, maar er mee naar buiten komen. Mensen moeten bij D66 denken aan politici die echt opkomen voor een zaak, niet alleen hier in de politieke arena, maar ook in gemeenten en provincies. Niet alleen in verkiezingstijd, maar juist door de jaren heen moet een meer activistische, energieke houding ontstaan.''

D66 was te abstract? Hoe gaat u dat in de praktijk veranderen?

,,Ik geef een voorbeeld. Als er uitspraken worden gedaan die een aanval zijn op verworven vrijheidsrechten, zoals de emancipatie van de vrouw, moeten wij als D66'ers actief de boer opgaan om te laten zien dat we niet toegeven aan cultuurrelativisme. Ik heb dat zelf gedaan in deze verkiezingscampagne door een brief te sturen naar moskeebesturen. D66'ers in het land moeten discussies aangaan, niet alleen over, maar mét allochtone mensen. Dat zullen confrontaties worden, niet alleen zoetsappige gesprekken. Je moet zeggen: je moet je aanpassen. Maar we gaan niet vervallen in wij-zij-denken. Ik ben er van doordrenkt dat we met z'n allen in dit land verder willen.

,,Ik vind echt dat we meer naar buiten moeten en toegankelijk moeten worden. Met een aantal D66'ers ben ik op bezoek geweest bij bewoners in Delfshaven. Dan kom je daar in Rotterdam aan in zo'n straat met al je bagage aan ideeën over burgerrechten. En dan hoor je van mensen dat ze eigenlijk de deur niet meer uitkunnen, omdat op straat verslaafden hangen die zeggen: ik heb ook het recht hier te staan. Die bewoners klagen terecht dat dit geen leven meer voor hen is. Ja, als je dan met verhalen over privacy aankomt... Wij moeten de kant kiezen van de bewoners. Je mag verlangen dat de overheid het niet pikt dat hier het recht van de sterkste heerst.''

Hoeveel tijd hebben zes D66'ers in de Kamer voor de straat?

,,Het kleine zetelaantal is een blessing in disguise: we gaan ons op hoofdlijnen concentreren en ons niet laten opslokken, zodat we ook naar buiten blijven gaan. Onderwijs en economie zijn voor ons heel belangrijk, andere hoofdthema's zijn integratie, buitenlands beleid en Europa, en natuur en milieu. Daarnaast is mijn drijfveer als politiek leider ook nadrukkelijk buiten het parlement bondgenootschappen te zoeken. Ik wil dat wij erkennen dat het bedrijfsleven de motor is van de samenleving. Met een gezonde economie kunnen we een heleboel andere punten regelen die voor ons van belang zijn. Investeren in een kenniseconomie vertaalt zich terug. In het beroepsonderwijs haakt nu dertig procent van de leerlingen af. Die jongens komen op straat niet in goed gezelschap terecht. Dus als het je beroepsonderwijs beter laat aansluiten op het bedrijfsleven, voorkom je veel problemen. Er is in het onderwijs zo'n verschraling aan de gang. Het is een soort sluipmoord.''

Economen zeggen dan ook: D66 moet terugkomen van de weigering met CDA en VVD te regeren, als daar tegenover zeg drie miljard voor onderwijs staat.

,,Dan zeg ik: ik wil dat mensen toch snappen dat áls ze ons een goede partij vinden, dat ze ons dan een positie van kracht moeten geven en op ons moeten stemmen. We kunnen er niet omheen dat we drie verkiezingen verloren hebben. Trouwens, zelfs als CDA en VVD dat beloven, blijft de bestuurlijke vernieuwing over. Ik zie CDA en VVD echt niet bereid items van ons over te nemen als de direct gekozen burgemeester en minister-president en het referendum. Van die vernieuwing zijn we al 37 jaar doordrenkt en die blijft absoluut noodzakelijk.

Dat we daar nu redelijk alleen in staan is juist een reden van bestaan. Ik spreek veel mensen die zeggen: we wilden graag Cohen als premier, maar daar konden we niet voor stemmen.''

Met medewerking van Tom Kreling