Deadlines voor Irak en VN naderen snel

Bush vraagt om een nieuwe VN-resolutie voor Irak. De deadlines zijn in zicht.

Het is misschien het soort leiderschap dat Europeanen niet gewend zijn en velen van hen ook niet aanstaat, maar het is leiderschap. De Amerikaanse regering vergastte de wereldgemeenschap de afgelopen twee dagen op een georkestreerde vorm van diplomatiek snelrecht: woensdag hield minister van Buitenlandse Zaken Powell als een officier van justitie in de rechtszaal van de wereldopinie, de VN-Veiligheidsraad, zijn requisitoir tegen Irak; gisteren al kwam president Bush daar met zijn vonnis overheen.

,,Het spel is uit'', zei Bush. ,,Saddam Hussein zal worden tegengehouden.'' Met een harde verklaring voerde hij de druk op Irak én de VN-Veiligheidsraad nog verder op. Hij zei dat de Verenigde Staten een nieuwe VN-resolutie zullen steunen, ,,die duidelijk maakt dat de Veiligheidsraad achter zijn eerdere eisen staat'' en dus militaire maatregelen tegen Irak mogelijk maakt. Bush gaf ook aan zonder zo'n oorlogsresolutie in actie te komen: de VS ,,zijn, samen met een groeiende coalitie van landen, vastbesloten om welke actie dan ook te ondernemen om onszelf te verdedigen en het Iraakse regime te ontwapenen''.

Zijn vraag om een oorlogsresolutie staat niet los van de toenemende steun die zijn regering zegt te krijgen: Powell signaleerde naar eigen zeggen woensdag na zijn toespraak in gesprekken met collega's ,,een verandering in houding dat dit niet oneindig zo kan blijven doorgaan''. Amerikaanse diplomaten menen dat in Europa Frankrijk en Duitsland als sceptici steeds meer geïsoleerd komen te staan, zeker ook na een adhesiebetuiging woensdag van tien Oost-Europese landen.

Met zijn verzoek om een nieuwe resolutie zet Bush nu zijn eerdere ongespecificeerde ultimata aan Irak en de VN-Veiligheidsraad, die hij op 12 september vorig jaar in de Algemene Vergadering van de VN stelde en die hij vorige week in zijn State of the Union-toespraak herhaalde, om in daden. Hij vraagt de Veiligheidsraad het diplomatieke handwerk te verrichten voor een oorlog tegen Irak, nu Saddam Hussein door niet mee te werken aan zijn ontwapeningsverplichtingen in resolutie 1441 zijn laatste ,,kans aan het vergooien is''. ,,De dictator van Irak is zijn keus aan het maken. Nu moeten de landen van de Veiligheidsraad hun eigen keus maken'', zei Bush.

Alle volgende stappen op het diplomatieke toneel krijgen hierdoor de komende week een ultimatief en finaal karakter. De reis die de chef-wapeninspecteurs dit weekeinde naar Bagdad maken om opnieuw Iraks medewerking te vragen, kan wel eens de laatste in hun reeks zijn, als Saddam Hussein niet radicaal tot inkeer komt. De plotselinge mogelijkheid gisteren voor de inspecteurs om één Iraakse wapenexpert te ondervragen, zal niet voldoende zijn voor de VS en hun bondgenoten.

De rapportage van de wapeninspecteurs volgende week vrijdag, 14 februari, aan de VN-Veiligheidsraad kan daarmee eveneens de laatste in een reeks zijn. Als Irak niet drastisch van houding verandert, wordt dat hun vierde kritische rapportage in negentig dagen tijd, en daarmee weten de VS en hun bondgenoten genoeg. Er zijn steeds meer landen, zoals Frankrijk en Groot-Brittannië, die na Powells toespraak van woensdag 14 februari als een deadline voor Iraks medewerking zien.

Daarmee wordt 14 februari in feite een deadline voor oorlog. Powell zei gisteren in de Senaat dat de beslissing over het gebruik van geweld ,,een kritiek punt zou kunnen bereiken na 14 februari''. Alleen een totale metamorfose van Saddam Hussein zelf kan dit proces nog stoppen.

Volgens Amerikaanse regeringsfunctionarissen staan de VS veel sterker als zij de Veiligheidsraad in een nieuwe resolutie achter zich krijgen, zelfs als Frankrijk, Rusland en China zich als vaste leden met vetorecht zouden onthouden van stemming. Hoewel de VS steeds publiekelijk gezegd hebben zo'n tweede resolutie niet noodzakelijk te vinden, streven zij uiteindelijk naar een zo'n groot en breed mogelijk draagvlak in VN-verband. Verscheidene landen, onder meer in de Arabische wereld, hebben bij de VN duidelijk gemaakt dat zij bereid zouden zijn de VS te steunen, op voorwaarde dat er een nieuwe resolutie komt.

Bush zet met zijn verzoek om een nieuwe resolutie een aantal landen voor het blok: met name Frankrijk dat zich weliswaar robuuster heeft uitgelaten de laatste dagen maar nog een flinke draai zal moeten maken. De hamvraag voor de internationale gemeenschap is steeds minder hoe deze oorlog nog kan worden tegengehouden, maar steeds meer in hoeverre deze multilateraal kan worden gevoerd.