`Voorschool' trekt te weinig witte kinderen

De `voorschool' rukt op als hét middel om allochtone kinderen Nederlands te leren. Maar de voorschool bevordert segregatie, zeggen critici.

In haar groep van negentien peuters heeft leidster Herma van Dorsten twee kinderen van hoogopgeleide (witte) ouders. Die kinderen, vertelt ze, brengen voor het kringgesprek plantjes mee uit de tuin, edelstenen of andere voorwerpen ,,waar we in de kring leerzame gesprekken over hebben''. Die kinderen komen níet met lege handen of wat plastic speelgoed. Hun bijdrage is goud waard voor de taalverwerving van de overige zeventien peuters, van wie er vijf uit laagopgeleide Nederlandstalige gezinnen komen en twaalf uit laagopgeleide Turkse of Marokkaanse gezinnen.

De kinderen met hoogopgeleide ouders zijn een uitzondering op de dertig Amsterdamse `voorscholen', zoals die waar juf Herma werkt, want ze zijn er niet welkom. `Voorscholen' worden gezien als het nieuwe wapen in de strijd tegen taalachterstand bij allochtone kinderen. Kinderen uit gegoede milieus hebben dat niet nodig en leveren de voorschool dus geen geld op. Maar taalarme peuters zouden volgens Herma juist gebaat zijn bij contact met die kinderen. Bedoeling is dat zij wat Nederlands opsteken voordat ze op hun vierde aan de basisschool beginnen. ,,De meeste van mijn allochtone peuters zitten thuis de halve dag voor de televisie. Moeder heeft meer kinderen en wil wat rust. Spelletjes hier met kinderen uit andere milieus leveren eigenlijk meer op dan de schoolboeken voor de voorschool.''

De Amsterdamse gemeenteraad stemde onlangs voor uitbreiding naar honderd voorscholen. Alleen de grootste fractie, die van de PvdA, stemde tegen. Niet omdat de PvdA tegen de voorschool is, zegt gemeenteraadslid Karina Schaapman van die fractie, ,,maar omdat je pas moet uitbreiden als deze dertig werken''. En dat is niet zo.

Bovendien bevordert de voorschool segregatie. Elke voorschool wordt gekoppeld aan een van de ruim honderd zwarte basisscholen in de stad – daar zitten de achterstandskinderen. Na de voorschool moeten de peuters naar die achterstandsschool gaan, want het programma van een voorschool, afkomstig uit de Verenigde Staten, is volgens deskundigen alleen effectief als het kind het vier jaar volgt, van 2,5 jaar tot 6,5 jaar, ofwel tot groep drie. De basisschool moet het voortzetten, anders wordt kapitaal vernietigd.

Dat heeft twee gevolgen. Schaapman: ,,Opgeleide ouders in de buurt, wit of zwart, mijden de voorschool puur omdat zij geacht worden later verder te gaan op díe achterstandsschool.'' Tegelijk bindt de voorschool ambitieuze allochtone ouders aan een achterstandsschool, terwijl juist die ouders vaak bereid zijn verder te reizen om hun kind naar een witte basisschool te brengen. [Vervolg VOORSCHOOL: pagina 2]

VOORSCHOOL

Hoogopgeleiden afgewimpeld

[Vervolg van pagina 1] Gezien de vergevorderde etnische segregatie in het Amsterdamse basisonderwijs is de `grijze vlucht' van ambitieuze allochtone ouders nog de enige hoop op integratie.

Herma en haar collega's moeten in hun stadsdeel de Baarsjes voortaan de enkele opgeleide ouders die zich aanmelden, `dwingend adviseren' om weg te gaan, zo hebben hun superieuren laten weten. Omdat hoogopgeleide ouders zich veelal alvast hebben ingeschreven op een witte basisschool elders in de stad. Een aantal van die ouders wíl zijn peuter wel anderhalf jaar naar een `zwarte' voorschool brengen, is Herma's ervaring. ,,Daar zouden we van kunnen profiteren als ze voor anderhalf jaar mochten komen. Pas als hun kind vier wordt, zien ze een achterstandsschool niet meer zitten.'' Omdat de leidsters het vervelend vinden ouders af te wijzen, krijgen ze daar binnenkort een instructiedag over.

De voorschool rukt op in heel Nederland. Het ministerie trekt er 100 miljoen euro per jaar voor uit. Bedoeling is dat 100.000 peuters, in 336 gemeenten, ervan profiteren. Het multiculturele centrum `Forum' rijdt sinds mei met een campagnebus door het land om allochtone ouders ervan te overtuigen dat hun kind gebaat is bij bezoek aan een voorschool. Het is immers niet verplicht, de leerplicht geldt pas vanaf vijf jaar.

De gemiddelde taalachterstand van vierjarige allochtone kinderen uit een laagopgeleid gezin is niet gering. Autochtone vierjarigen kennen gemiddeld 2.000 woorden, zij niet één. Die achterstand wordt doorgaans niet kleiner maar groter op de basisschool. Ze vertrekken op hun twaalfde met een gemiddelde achterstand van 8.000 woorden (16.000 versus de 24.000 woorden die autochtone twaalfjarigen kennen).

Hoe meer men onderneemt tegen die achterstand, hoe beter, zegt onderzoeker Anne Vermeer, van de Katholieke Universiteit Tilburg. ,,Maar de voorschool is alweer een heilig huisje van politici terwijl er geen bewijs is dat het effectief is.'' De enige harde resultaten van de voorscholen in Amerika, zegt Vermeer, gaan niet over taalverwerving: de kinderen blijken later minder vaak afhankelijk te zijn van een uitkering, minder te drinken en minder in aanraking te komen met justitie dan vergelijkbare kinderen.

Raadslid Schaapman wil de voorschool niet opdoeken, maar: ,,Een voorschoolprogramma is alleen effectief als het kind het vier jaar volgt, minimaal vier ochtenden per week, met gekwalificeerde leidsters. Dat gebeurt nu niet. In Amsterdam zijn te weinig leidsters, het verloop is groot waardoor ochtenden uitvallen, en ze hebben nog geen geschikte opleiding.'' Volgens Vermeer kan Onderwijs de grote bedragen die het investeert in voorscholen beter besteden aan de noodlijdende basisscholen. ,,Daar zíjn al opgeleide leraren en álle kinderen komen daar.''

Herma is hoger geschoold dan de meeste leidsters, die een MBO-opleiding volgen. Uit onderzoek in Gelderland bij 21 peuterspeelzalen en voorscholen blijkt volgens Vermeer dat niet een van de daartoe opgeleide leidsters bezig was met taaloverdracht. Vermeer: ,,In de poppenhoek wordt weinig gesproken hoor. Voor `ja' volstaat knikken, voor `nee' volstaat schudden.''

Bovendien komen kinderen van de armste, laagst opgeleide ouders níet op de voorschool, omdat dat niet verplicht is, zegt Schaapman. ,,Voor hen vormen de kosten een drempel omdat ze veel kinderen hebben.'' In twee stadsdelen is de voorschool gratis. ,,De andere stadsdelen hangen een nieuwe mode aan, ze zeggen dat ouders maar moeten beseffen dat onderwijs nu eenmaal geld kost.''