`Veel wansmaak op Rondje Randstad'

Vanaf 7 mei wordt in Rotterdam de eerste Nederlandse Architectuur Biënnale gehouden. Het thema is `mobiliteit'. Curator Francine Houben: `Bedrijvenlinten zijn het toppunt van wansmaak langs onze snelwegen'.

Wie over de A16 van Delft naar Rotterdam rijdt, ziet ter hoogte van vliegveld Zestienhoven een `berg' imposante torens opdoemen. De gebouwen lijken soms midden in het weiland staan. ,,Of je de stad nu uit het noorden of uit het zuiden nadert, het beeld is altijd even spannend'', zegt Francine Houben. ,,Rotterdammers zijn trots op hun skyline.''

Als curator van de Eerste Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam staat Houben voor de taak om het thema `mobiliteit' onder de aandacht te brengen van een breed publiek. Het bracht haar op de gedachte de biënnale de ondertitel a room with a view te geven. ,,Nederland bekeken uit het perspectief van de dagelijkse reiziger.''

Francine Houben (1955) is behalve architect en mede-oprichter van bureau Mecanoo sinds 2002 tevens hoogleraar architectonische vormgeving en mobiliteitsesthetiek aan de TU Delft. ,,Toen ze mij vroegen voor de Architectuur Biënnale, leek me dat niet te combineren met mijn werk.'' Van de TU Delft mocht ze echter vanuit haar leerstoel de biënnale leiden en zo onderzoek en praktijk combineren.

,,Ik wil een onderzoekende manifestatie, die niet alleen vakgenoten, maar ook het publiek, ingenieurs, landschapsarchitecten, fotografen, mensen uit alle delen van de wereld inspireert om anders tegen `mobiliteit' aan te kijken.'' Zelf is Houben opgevoed met de gedachte dat mobiliteit vooral fout en vervuilend is, ze vindt het tijd voor een cultuuromslag. ,,Mobiliteit is niet meer weg te denken uit onze samenleving, het is een dagelijkse bezigheid, net als wonen, werken en recreëren, waarom zou de mens onderweg geen zintuiglijke ervaringen mogen ondergaan?'' Wat zo'n beleving inhoudt, blijkt uit het stripverhaal The adventures on `De Leuke Weg' aan het slot van Holland Avenue, Houbens onderzoek voor Rijkswaterstaat. Zingend en fluitend rijdt de held Carsten van huis naar werk en 's avonds weer terug. Onderweg koopt hij een maaltijd en passeert hij prachtige vergezichten of inspirerend gebouwen. Hij is een intens genietende forens.

Houben gaf overal ter wereld lezingen en deed onderweg veel nieuwe ideeën op. ,,Ik ben gaan fotograferen en filmen uit taxi's, auto's, bussen en treinen en heb gesprekken gevoerd met collega architecten.'' Ze roemt de felgekleurde torens van Luis Barragán, een kunstwerk midden tussen de snelwegen in Mexico-City. ,,Daaraan ontleent die stad deels zijn identiteit. Rotterdam heeft een herkenbare skyline, maar Delft kom je niet echt binnenrijden, Den Haag evenmin, dat kan veel beter.''

Houben heeft zich altijd verzet tegen de inmiddels verworpen `visie' bij politici om bedrijvencorridors te ontwikkelen langs de autowegen. ,,Samen met de geluidsschermen vormen die bedrijvenlinten het toppunt van wansmaak langs onze snelwegen, de drukst bezochte openbare ruimte van Nederland.''

Met haar bureau Mecanoo onderzocht Francine Houben onder meer het `Rondje Randstad', een route van 153 kilometer van Delft, Den Haag, Leiden, Amsterdam, Utrecht, Gouda en Rotterdam weer terug naar Delft. Een jaar lang zijn getallen en feiten verzameld over werkelijk alles wat met mobiliteit samenhangt. Kosten, kilometers, hoogtelijnen. Ook werden vier camera's op bestuurdershoogte in een auto gemonteerd wat vier maal 105 minuten film opleverde van ondermeer benzinestations, afritten, viaducten, rommelbosjes en weilanden met koeien, die vervolgens in kaart zijn gebracht. In Holland Avenue staan voorstellen tot verbetering. ,,Waarom niet een hele brede berm met bijzondere beplanting? Of het benzinestation bovenop of onder de weg.''

Voor de biënnale verzamelden vakgenoten uit elf wereldsteden het afgelopen jaar op precies dezelfde manier gegevens op een gelijksoortige route. ,,Ik hou ervan ervaringen uit te wisselen en van anderen te leren.'' De films uit de metropolen, waaronder waaronder Kairo, Peking, Boedapest, Djakarta en Tokio, zullen tijdens de biënnale als een soort `behang' continue worden vertoond in een grote ruimte in het Nederlands Architectuur Instituut.

Onverstoorbaar blijft Francine Houben streven naar schoonheid. ,,De biënnale is bedoeld om te inspireren, en ideeën uit te wisselen, te zoeken naar nieuwe inzichten en verbeteringen.'' Als de verschillende disciplines bij het ontwerpen voortaan met elkaar samenwerken, zal Nederland volgens haar op den duur mooier worden.

Internationale Architectuur Biënnale. Van 7 mei tot en met 7 juli 2003. Met o.a. exposities in het NAi, Las Palmas en diverse musea in Rotterdam.

(www.biennalerotterdam.nl)