Schuldig aan de internetzeepbel

Niet alleen analisten hadden schuld aan de internethype. De Federal Reserve had de overspannen economie kunnen afremmen. Journalist John Cassidy beschrijft de opgang, de neergang en de jacht op de schuldigen.

In juli 1999 schoot een 44-jarige man in twee kantoorgebouwen in Atlanta negen mensen neer om vervolgens de hand aan zichzelf te slaan. De man was een `daytrader', een speculant die met een uiterst riskante manier van beleggen een reusachtige winst wilde behalen. Hij gokte op scherpe koersschommelingen van internetaandelen en ook al zaten die in de lift, regelmatige koerscorrecties zoals in de zomer van 1999 zorgden voor forse verliezen.

De Amerikaan was niet de enige die geobsedeerd werd door de koers van internetaandelen. Menigeen dacht eind jaren negentig te kunnen profiteren van de snel stijgende koersen op de aandelenbeurs. Daags na de schietpartij in Atlanta investeerde een aantal durfkapitalisten, waaronder Goldman Sachs, 276 miljoen dollar in online kruidenier Webvan, destijds het symbool van de onbegrensde mogelijkheden van het internet, doch twee jaar later een van de grootste mislukkingen uit de e-commerce.

Journalist John Cassidy (New Yorker, Sunday Times) heeft geen enkele moeite om ruim driehonderd pagina's vol te schrijven over de kater na de zeepbel en de nieuwe fase die inmiddels is aangebroken: de jacht op de schuldigen.

In 2001 werd Mary Meeker, het internetorakel van Morgan Stanley, door gedupeerde analisten al eens aan de schandpaal genageld. Cassidy is tamelijk mild over haar, maar het boek maakt duidelijk dat ook zij zich liet meeslepen door de hype. Het was Meeker die bepaalde voor welke internetbedrijven haar bank emissies mocht verzorgen, en met forse commissies viel er aan de beursgang van jonge bedrijven dan ook zeer goed te verdienen. Wilde ze voorheen aandelen van internetbedrijven nog wel eens lager waarderen als die iets te snel gestegen waren, in 1999 leek dat alleen maar onzinnig. Ze verontschuldigde zich tegenover eBay voor een negatief rapport, waarna het veilingbedrijf zijn beursgang toch maar door Morgan Stanley liet afhandelen. Zo hoog steeg haar ster dat Barbra Streisand persoonlijk beleggingsadvies van haar wilde hebben. Behalve Meeker was ook Henry Blodget van Merrill Lynch lange tijd geliefd als topanalist. Hij nam in 2001 ontslag na klachten van gedupeerde beleggers.

Niet alleen analisten hadden volgens Cassidy schuld aan de zeepbel. De Federal Reserve had de overspannen economie kunnen afremmen met gerichte renteverhogingen, maar dat gebeurde niet. Ondanks waarschuwingen van FED-topman Greenspan namen particulieren en professionele beleggers iedere tip van het analistendom voor waar aan en gaven ze hun aandelenportefeuille in vol vertrouwen in beheer van zakenbanken waaraan dezelfde analisten verbonden waren. Toen Marc Andreessen van Netscape in 1993 de eerste webbrowser Mosaic op internet zette, stond de Dow op 3000 punten; op het moment dat America Online mediareus Time Warner overnam – hét keerpunt in de economische krachtverhoudingen – was de grens van 10.000 punten reeds gepasseerd.

Toen in april 2000 de zeepbel werd doorgeprikt en banken de kredietlijnen van ondernemingen begonnen af te knijpen, had dat een effect dat zich als een olievlek verspreidde. Een verlammende investeringskrimp heeft inmiddels geleid tot een reeks van faillissementen en inmiddels wacht ons de laagste nominale economische groei in ruim 40 jaar.

Cassidy vraagt zich af wat er nog is overgebleven van de belofte van internet. Natuurlijk is er de onderschatting van de veranderingen die de nieuwe techniek hoe dan ook teweeg zullen brengen, maar voor Cassidy is het internet toch vooral een distributiemedium waarvan niet te veel verwacht mag worden. Hij plaatst zelfs vraagtekens bij het rendement dat de informatietechnologie zou moeten opbrengen. Ondanks enorme investeringen in die sector, werden bedrijven als Dell en Cisco in 2001 volkomen verrast door snel inzakkende verkopen.

John Cassidy: Dot.com: The Greatest Story Ever Sold, uitg. HarperCollins, ISBN 0-06-000880-6, $29,95.