Muziek die zoemt als een insect

In de Serie Tijdgenoten in het Amsterdamse Concertgebouw werd de maandag overleden Utrechtse componist Peter Schat geëerd door het Asko Ensemble. Het orkest droeg de uitvoering van Harrison Birtwistles Ritual fragment (1992) op aan zijn nagedachtenis. De strijdbare Schat, die nog onlangs een lezing had willen houden over de verstoorde relatie tussen uitgever en componist, zou het hebben gewaardeerd. Ook Birtwistle toont zich on-Engels strijdbaar en markant. Piano en grote trom voorop het podium geplaatst houden het ensemble in een houdgreep, al weten steeds weer enkele instrumenten te ontsnappen en naar voren te treden in korte solo's.

Deze serie combineert het werk van Pierre Boulez steeds weer met andere componisten. Ditmaal met de wat bonkig-hoekige Sir Birtwistle en ook nog de juist heel verfijnde en uiterst gedetailleerde en geconcentreerde George Benjamin (1960), wiens muziek op en top Engels-etherisch is.

Upon silence (1999) voor mezzosopraan en strijkers, oorspronkelijk gedacht voor de gamba's van het Engelse consort Fretwork, zweeft zacht zoemend voorbij als een langpotig insect dat scheert over het gladde wateroppervlak. Een Indiaas stroompje, zo te horen aan de vocalises van de serene sopraan Rosemary Hardy. Ook uit Benjamins Sudden Time voor groot orkest, dat hij op 20 en 21 februari zelf zal dirigeren bij het Concertgebouworkest, zijn er van die Indiase accenten, ditmaal in de bezetting van de tabla's. Het oververfijnde en wat bleke Upon silence was hier nieuw. Het veelkleuriger At first light (1982) is al eerder uitgevoerd. Het is een meesterwerk aan concentratie en kleurenpracht, enigszins in de stijl van Messiaen. Benjamins devies is dan ook: snoeien, schillen, snijden. ,,Composing is about refusing and saying no – ten no's, one maybe and one yes, or half a yes...''

Voor wie Benjamins techniek en esthetiek nog beter wil leren kennen zijn er in het Amsterdamse Conservatorium aan de Van Baerlestraat nog twee manifestaties: een masterclass op 19 februari en een lezing op 21 februari.

De uitvoeringen door het Asko Ensemble waren ronduit perfect. Birtwistle werd enigszins branie-achtig aangezet, Benjamin ingekeerd geprofileerd en Boulez was een en al verrukking.

Asko Ensemble o.l.v. Oliver Knussen, werken van Boulez, Birtwistle en Benjamin. Gehoord 5/2, Concertgebouw Amsterdam.