Gevaarlijke grijze vlek

Was dat grijze vlekje voor de bunker een ontsmettingswagen? Hoe ziet zo'n ding er in het echt uit? Is het een stofzuiger op wielen? Helaas had minister Powell geen tekening voorhanden. En in de volgende foto was dezelfde bunker vervaagd, in een kring van grijze vlekjes. Dat waren de wapeninspecteurs. Het ontsmettingsvlekje scheen er niet meer bij te zijn. De tweede foto leek voller dan de eerste, maar Powell zei dat alles weg was, tenten, vrachtwagens, Iraakse soldaten, zodat de inspecteurs bij een lege bunker kwamen.

In Netwerk zei wapendeskundige Ko Colijn dat de Amerikaanse regering de foto's opzettelijk vager maakt dan ze zijn, om de spionagemogelijkheden niet te verraden. Of ze kopen de satellietfoto's commercieel in, zodat de echte spionage niet is te zien. Er waren wel mooie tekeningen bij van de doorsnede van achttien chemische wapenfabriekjes die nu ergens door het uitgestrekte Irak rijden en voor wapeninspecteurs niet te vinden zijn. Toch moest je er als kijker fantasie bij gebruiken.

Maar toen Powell met zijn lege vingerhoedje zwaaide en vertelde hoeveel ellende die hoeveelheid miltvuur al in zijn land – met poederbrieven – had veroorzaakt, moeten de Amerikaanse kijkers toch zijn geschrokken. Daar zouden de Irakezen duizenden liters van hebben gemaakt. En je zag een Mirage-vliegtuig een goedje rondsproeien. Maar de andere leden van de Veiligheidsraad bleven even kalm als ze al waren. Na de toespraak van Powell belden ze niet geschokt naar hun hoofdstad, maar ze draaiden precies dezelfde plaat af die ze zich eerder hadden voorgenomen. Meer inspectie, zeggen de Fransen, de Russen en de Duitsers, en hun speeches waren veel saaier dan die van Powell. Op zo'n moment worden Amerikaanse kijkers witheet over de Veiligheidsraad. Dat zal zijn uitwerking op de andere partijen niet missen.

Powell moest laten zien hoe inspectie onmogelijk werd gemaakt en dat was niet zo overtuigend als de satellietfoto's van Russische kernraketten in Cuba in 1962. Die beelden werden gisteren ook getoond. Toenmalig VN-ambassadeur Adlai Stevenson stond bekend als groot redenaar, hoewel hij twee keer de presidentsverkiezingen had verloren. Nadat hij de raketten als een tv-weerman met aanwijsstok had aangewezen, stelde hij een retorische vraag aan de Russische vertegenwoordiger: ,,Hebt u nou wel of geen kernraketten opgesteld?'' Met ja of nee te beantwoorden. Algehele hilariteit. Het plezier in Stevensons retoriek bood tijdelijke ontsnapping uit de dodelijke ernst van de situatie die bijna op een atoomoorlog uitdraaide.

De welbespraakte Powell had meer techniek ter beschikking om zijn punt naar voren te brengen. Arabische blafgeluiden van telefonerende militairen, onder andere in een meelopende video vertaald met een uitroep uit een liedje van The Beatles: ,,yeah, yeah''. Daarna liet Powell sommige zinnen in beeld onderstrepen en legde hij ze uit. De Amerika-deskundige van Netwerk, Willem Post, voorspelde dat de foto's vaak op tv zullen worden herhaald. Dat geeft die vage vlekken een stevig effect op de publieke opinie. Irak kan daar alleen verontwaardigd Arabisch met kalme Engelse vertalingen tegenin brengen.

Op beslissende momenten moeten actualiteitenrubrieken het van analyserende specialisten hebben. Ook Nova had goede gasten, sceptischer dan het gezelschap in Netwerk. Voormalig Eurocommissaris Hans van den Broek klonk terughoudender dan zijn partijgenoot Balkenende. De atlanticus vond dat Amerika heel goede argumenten moest hebben om buiten de Veiligheidsraad om een preventieve oorlog te willen voeren. En het bewijs was ook gericht tegen Europa dat wellicht die aluminium staven voor de productie van kernwapens zou hebben geleverd. De vaste Nova-defensiedeskundige Rob de Wijk van Clingendael en van de militaire academie is gereserveerder tegenover de bewijsvoering dan zijn collega Ko Colijn, wetenschapper aan de Erasmus-universititeit, die met zijn collega Paul Rusman het weekblad Vrij Nederland in het verleden menig militaire primeur heeft bezorgd. Ik vrees dat ze de komende tijd nog menige gevaarlijke vlek moeten interpreteren.