Politiek bepaalt lot shuttlemakers

De ramp met het ruimteveer Columbia kan grote gevolgen hebben voor de lucht- en ruimtevaartindustrie in de Verenigde Staten. Het lot van deze bedrijfstak is meer dan ooit afhankelijk van de politiek.

Boeing, Lockheed Martin en Alliant Techsystems herstelden zich gisteren op de beurs van Wall Street grotendeels van de verliezen die zij maandag leden na de ramp met het ruimteveer Columbia. Zij zijn de belangrijkste makers van de `shuttle'.

De beurs drukte daarmee wellicht het vertrouwen uit dat Amerika's grote producenten van voertuigen voor de lucht- en ruimtevaart niet blijvend zouden lijden onder hun aandeel in de ramp. Boeing en Lockheed Martin vormen samen United Space Alliance, de joint venture waaraan de Amerikaanse ruimtedienst NASA sinds 1995 een aanzienlijk deel van het werk heeft uitbesteed.

Terwijl de discussie over mogelijk onverstandige bezuinigingen op de begroting van de NASA gisteren in volle hevigheid verder woedde, bleven de twee grootste toeleveranciers van het bemande-ruimtevaartprogramma redelijk buiten schot. The Washington Post publiceerde een verhaal dat de mogelijkheid opperde dat de nabestaanden van de omgekomen astronauten beide bedrijven konden aanspreken, net als de slachtoffers met enige succes deden na de ramp met het eerste ruimteveer in 1986.

Via Bloombergs financiële nieuwsdienst werd enkele uren later een bericht in omloop gebracht dat alle nadruk legde op een arrest van het Amerikaanse hoogste gerechtshof. In een arrest gewezen in 1988 oordeelde het Supreme Court dat aannemers van overheidscontracten die zich aan de specificatie hebben gehouden niet kunnen worden aangesproken wanneer het product later (gedeeltelijk) faalt. In dit geval ging het om het weigeren van een ontsnappingsluik, waardoor de copiloot van een in zee gestorte helikopter van de mariniers was verdronken.

De aandelen Lockheed Martin wonnen gisteren 3,47 procent, nadat zij maandag bijna het laagste punt in een jaar hadden bereikt. Vrijdag, de dag vóór de ramp, stond het aandeel ook al laag. De winst van gisteren was in zoverre opmerkelijk omdat Lockheed Martin de brandstoftanks van de ruimteveren maakt. Het omstreden isolatieschuim wordt overigens weer geleverd door onderaannemers. Losvliegend schuim van de tanks kwam gisteren in de aandacht te staan als een mogelijke bron van de fysieke schade die de shuttle bij terugkeer in de dampkring noodlottig is geworden.

Ook Alliant Techsystems, dat de lanceerraket levert, veerde weer op na een aanvankelijk verlies op Wall Street maandag van ruim 5 procent. Het herstel van de bedrijven op de beurs zal mede zijn te verklaren doordat president Bush bij de herdenkingsbijeenkomst ter ere van de zeven omgekomen astronauten herhaalde dat de Verenigde Staten gecommitteerd blijven aan de ontdekking van de ruimte. Dat sentiment lijkt in het Congres ook te overheersen, al wordt daar wel een diepgaand onderzoek naar de technische én bureaucratische toedracht van de ramp met de Columbia gevraagd.

Onderdelen van het ruimteveer, dat qua omvang is te vergelijken met een DC-9, worden door verschillende bedrijven geleverd. Boeing zorgt voor grote delen van de romp, vooral na overname van McDonnel Douglas en Rockwell. De hittebestendige tegels aan de onderkant van het ruimteveer worden door de joint venture geleverd.

Voor Boeing komt de tegenslag in het programma voor bemande ruimtevaart in een periode waarin de luchtvaart toch al slecht loopt en Airbus steeds agressiever jaagt onder voorheen vaste klanten van de vliegtuigmaker, die tegenwoordig zijn hoofdkwartier in Chicago heeft. Lockheed Martin verwierf vorig jaar de `order van de eeuw' voor de Joint Strike Fighter, die gaat vliegen voor verschillende Amerikaanse krijgsmachtonderdelen. Nederland is een van de buitenlandse afnemers van de JSF, die de F-16 van de Koninklijke Luchtmacht moet vervangen. Boeing was de verliezer in die competitie.

Boeing haalt maar 4 procent van zijn omzet uit werk voor het ruimteveer en het internationale ruimtestation, maar het bedrijf is al te lang niet geassocieerd met successen en zat niet te wachten op deze domper. Het shuttle-programma is voorlopig stilgezet. Boeings blijvende rol in de nieuwste ruimtetechnologie zal sterk afhangen van de beslissingen die in Washington worden genomen over de wijze van voortzetting van het ruimteprogramma.