Niet meer naar de kapper uit angst voor visitatie

De EBI in Vught voert een inhumaan beleid, oordeelt het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Ook gevaarlijke criminelen zijn mensen.

Sinds 1993 worden de zwaarste criminelen van Nederland op één plek opgesloten om ontsnappingen tegen te gaan. De Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught geldt als een gevangenis binnen een gevangenis en moet de Nederlandse samenleving bescherming tegen de gevaarlijkste criminelen. De inrichting in Vught is de enige EBI in Nederland en telt 24 cellen. De EBI is bestemd voor gedetineerden die een extreem vluchtrisico vormen.

Gedetineerden in de EBI hebben in principe dezelfde rechten en plichten als gedetineerden in `reguliere' gevangenissen. Het regime in de EBI omvat echter extra veiligheidsmaatregelen. De gedetineerden in de EBI worden ook strenger bewaakt. Vooral de `visitaties' een term die het Europees hof in zijn arrest van gisteren een ,,eufemisme'' noemt voor inspecties van de anus zijn altijd een bron van protest geweest bij gedetineerden. Zij worden elke week minimaal een keer routinematig gevisiteerd, terwijl hun cel wordt doorzocht. Gedetineerden die buiten de EBI zijn geweest, `open' bezoek hebben ontvangen of binnen de EBI naar de medische kliniek, de tandarts of de kapper zijn geweest, worden eveneens gefouilleerd en gevisiteerd.

,,In de praktijk was het zo dat mijn cliënt bijna dagelijks fysiek werd nagekeken'', zegt de Maastrichtse advocate J. Serrarens. Zij klaagde `Vught' namens ex-gevangene Frans van der V. aan bij het Europees hof. ,,Mijn cliënt ervoer de visitaties als vernederend'', zegt Serrarens. Voor haar cliënt waren de visitaties reden om niet naar de kapper in de EBI te gaan. Volgens Serrarens maakt de uitspraak van het hof gisteren de vele visitaties in de toekomst niet meer mogelijk. Als ondertekenaar van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) moet Nederland de uitspraak van het hof respecteren, zegt Serrarens.

Het regime in de EBI is vastgelegd in huisregels. Daarin staat onder meer dat elk contact tussen gedetineerden in de EBI en de buitenwereld, zowel schriftelijke correspondentie als telefoongesprekken en bezoek, wordt gescreend. Gedetineerden mogen tweemaal per week tien minuten een telefoongesprek voeren en eenmaal per week een uur bezoek ontvangen. De gedetineerde blijft daarbij in principe gescheiden van de bezoeker, achter glas. Alleen directe familieleden en partners mogen eenmaal per maand een `open' bezoek afleggen, zonder afscheidingswand. Het enige fysieke contact dat daarbij toegestaan wordt, is een handdruk bij aankomst en vertrek.

Volgens gedetineerden zijn deze bezoekregels een disproportionele inbreuk op het recht op gezinsleven en het recht op privacy. Het hof stelt ze op dit punt in het ongelijk.

Het contact tussen gedetineerden en bewakers wordt zoveel mogelijk beperkt. Volgens de huisregels mag een bewaker nooit alleen worden gelaten met een gedetineerde. Er mag ook maar één gedetineerde per keer met het bewakingspersoneel in een ruimte gelaten worden. Groepsactiviteiten vinden plaats onder cameratoezicht of onder het toeziend oog van bewakingspersoneel dat zich bevindt achter een scheidingswand. Aan groepsactiviteiten mogen niet meer dan vier gedetineerden tegelijk deelnemen.

Uit protest tegen het in hun ogen inhumane regime gingen in 2001 tien gedetineerden in hongerstaking. Dit was een initiatief van de Koerdische drugsbaas Hüseyin Baybasin, die tot twintig jaar cel is veroordeeld wegens onder andere moord en heroïnehandel.

Het regime in de EBI is al eerder door een Europese instantie bekritiseerd. In november 1997 inspecteerde het `Europees comité ter voorkoming van marteling en onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing' (CPT, onderdeel van de Raad voor Europa) de EBI. Dit comité adviseerde de veiligheidsmaatregelen tijdens bezoekuren te versoepelen. Ook moesten gedetineerden alleen nog gevisiteerd worden als dat uit veiligheidsoogpunt écht noodzakelijk was.

S. Franken, advocaat van Kobus L. die samen met Serrarens de EBI onder de aandacht van het Europees hof heeft gebracht, ziet geen rechtvaardiging in de opmerking dat dankzij het strenge regime in Vught gevangenen in andere inrichtingen milder worden aangepakt. ,,Ook het Europees hof zegt dat de leiding van een gevangenis wel speciale maatregelen mag nemen, maar gevangenen mogen onder geen beding onmenselijk worden behandeld.''

Franken en zijn Maastrichtse collega Serrarens verwachten dat het regime in Vught `menselijker' zal worden na de uitspraak van het hof. Justitie echter ziet weinig aanleiding om het huidige regime aan te passen. ,,Het beleid'', zegt een woordvoerder van het ministerie van Justitie, ,,is de afgelopen tijd al aangepast.'' Volgens de woordvoerder worden de gedetineerden na een bezoek alleen gefouilleerd. Pas bij een verdenking worden ze ook onderworpen aan een visitatie.