Niemand droomt van lang werken

Om de vergrijzing te betalen en de pensioenen op peil te houden, zouden Nederlanders langer door moeten werken. Maar bijna niemand wil.

Ed Nijpels, de Friese commissaris, heeft net een enthousiast verhaal gehouden over de regiobijeenkomsten van de `Taskforce Ouderen en Arbeid'. Met volop discussie over hoe oudere werknemers langer aan de slag kunnen blijven. Maar voorzitter Hans de Boer van werkgeversclub MKB, ook lid van deze werkgroep, is na afloop eerlijk. Gelukkig waren er van die kamerschermen die ze dicht bij elkaar konden zetten. ,,Dan leek het drukker. De echte interesse voor dit onderwerp is nog niet groot.''

Er is eigenlijk niemand die het betwist: oudere werknemers moeten langer doorwerken. Anders zijn de oplopende kosten als gevolg van de vergrijzing – pensioenen, AOW en zorg – op termijn niet meer op te vangen. Maar het is een weerbarstig probleem, zo bleek gisteren weer bij de presentatie van de tussenrapportage Van geluk gesproken van de werkgroep. Hieruit blijkt dat een overgrote meerderheid van de Nederlanders (92 procent) tevreden is met zijn werk. Toch wil 64 procent voor zijn zestigste ophouden met werken.

Bedrijven doen ook vrijwel niets om werknemers te motiveren langer te blijven, zo bleek drie week geleden uit een ander onderzoek, van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut. Nu de economie tegenzit zijn ouderen bij reorganisaties weer de eersten die er uitvliegen.

In 2001 stelde toenmalig minister Vermeend (Sociale Zaken) de werkgroep in om met voorstellen te komen. Vermeend vroeg naast gebruikelijke leden zoals Hans de Boer en FNV-voorzitter De Waal, ook een paar verrassende mensen voor de commissie, zoals amusementstycoon Joop van de Ende en makelaar Cor van Zadelhoff. De eerste is inmiddels wegens tijdgebrek gestopt. De 65-jarige Van Zadelhoff was gisteren aanwezig. ,,Het is fantástisch om te blijven werken'', riep de makelaar na afloop met een borrel in de hand.

De werkgroep kwam gisteren (nog) niet met vergaande voorstellen; de werkgroep is daar misschien wel te breed voor geformeerd. De AOW-leeftijd verhogen, afschaffen van vut of prepensioen is uit den boze. ,,Dwingende maatregelen werken niet. Niemand zit te wachten op gedemotiveerde werknemers'', zei voorzitter Nijpels. Het is ook niet alleen het geld dat telt, zei Nijpels op basis van het onderzoek. Gezondheid, vrijheid, waardering en vooral ontplooiing zijn ,,de slagroom op de taart''.

Nijpels verklaarde ,,misschien nog wel meer vragen te hebben dan antwoorden''. Er moet nog meer onderzoek worden gedaan. Onder meer naar de vraag of ouderen minder productief zijn, zoals vaak door werkgevers wordt verondersteld. De werkgroep heeft opdracht gegeven aan het eigen lid professor Henriëtte Maassen van den Brink van de Universiteit van Amsterdam om hier onderzoek naar te doen. Verder moet er een meetinstrument komen waarmee bedrijven hun ouderenbeleid kunnen doorlichten. Ook bepleiten Nijpels cum suis de invoering van het mentorschap bij bedrijven en vooral meer voorlichting om Nederland meer bewust te maken van komende problemen.

Demissionair minister De Geus (Sociale Zaken) verklaarde dat er bij een mogelijk langjarig sociaal akkoord afspraken moeten worden gemaakt over het langer aan het werk houden van ouderen. MKB-voorzitter De Boer reageerde meteen geserveerd. ,,We moeten oppassen voor papieren tijgers''. De Geus ziet ook niets in dwingende maatregelen. Wel zei hij desgevraagd dat ,,het taboe'' afmoet van demotie – het achteruitgaan in functie en salaris. ,,We gaan er nog te veel vanuit dat je in de loop van je carrière zwaardere taken en verantwoordelijkheden moet krijgen en meer geld.'' In CAO's zou voor demotie meer ruimte moeten komen. Zolang ze maar gewaardeerd worden, hebben werknemers er volgens De Geus niet veel moeite met lichter werk en minder geld.

Van Zadelhoff betwistte na afloop één van de onderzoeksbevindingen: ,,Het gaat wél altijd om de centjes''. Hij had daarom wel een voorstel, maar dat had het in de taskforce niet gehaald. ,,Verlaag voor zestigplussers de belasting op inkomsten uit arbeid tot 35 procent. Dat zou echt werken'', zei hij enthousiast. Om er meteen zuchtend aan toe te voegen: ,,Maar dat schijnt moeilijk te liggen.''

    • Herman Staal