De crisismanager komt om in het werk

Een van de weinige sectoren waarin nog volop werk te vinden is, is het crisismanagement. De sterke vraag naar mensen die bedrijven in nood kunnen redden van de ondergang hangt samen met de verslechterende economie. Probleem is dat er maar heel weinig goede crisismanagers zijn in Nederland. De meesten zijn voor de komende maanden volgeboekt.

Paul van der Loo kan zichzelf wel klonen, zegt hij, zó druk heeft hij het als crisismanager. Wekelijks wordt hij benaderd door bedrijven in nood of hij orde in de chaos kan komen scheppen. Of door banken die klanten de afgrond in zien glijden; en daarmee het geld dat ze erin gestoken hebben. Tot pakweg twee jaar geleden werd Van der Loo gemiddeld één keer per maand gebeld, maar sinds het economische tij tegenzit ,,zijn de crisismanagers niet aan te slepen''. Van der Loo, die werkt als zelfstandige, maar momenteel namens Berenschot bij een groot bouwbedrijf orde op zaken stelt, verwacht dat hij ook de komende twee jaar volop werk zal hebben.

Ook bij IBM Consulting Services, de interimmanagementpoot die IBM onlangs overnam van PriceWaterhouseCoopers, is er grote vraag naar crisismanagers. De afgelopen twee jaar vertoont deze sector een groei van 50 procent, aldus directeur Siebe Sonnema. ,,In een verslechterende economie zie je in het interimmanagement twee dingen gebeuren: de vraag naar vervangende managers, die een bedrijf tijdelijk runnen wegens een arbeidsconflict of ziekte, daalt omdat er minder geld is. Men lost het intern wel op. Anderzijds stijgt de vraag naar managers die een crisis kunnen oplossen, zoals het afwenden van een faillissement. Crisismanagement is een anticyclische sector.''

Toch valt de vraag naar crisismanagers – het gaat in totaal om twee- tot driehonderd gevallen per jaar, verdeeld over de tien grote bureaus in Nederland die aan crisismanagement doen – Sonnema eigenlijk nog wel mee. ,,Ik had gedacht dat de vraag nog groter zou zijn. Maar kennelijk zit er dankzij tien jaar voorspoed nog veel vet in het bedrijfsleven.''

Berenschot Interim Management signaleert eveneens een sterk toegenomen vraag naar crisismanagers. ,,Eind jaren negentig bestond 20 procent van onze opdrachten uit crisiswerk. Dat ligt nu op 90 procent'', aldus Heske van Eyck van Heslinga, managing director van de interimtak van Berenschot, dat jaarlijks bij enkele tientallen bedrijven een crisismanager stationeert. Het einde van de groei is nog niet in zicht, volgens Van Eyck. ,,We zijn nog niet aan het einde van de economische dip. Bovendien moeten de echt pijnlijke ingrepen bij veel bedrijven nog komen. Die hebben al wel de kaasschaafmethode toegepast, maar die blijkt niet genoeg op te leveren.''

Niet alleen neemt het aantal hulpaanvragen toe, de opdrachten worden ook zwaarder, aldus crisismanager Van der Loo. ,,Tot anderhalf jaar geleden werd ik vooral ingeroepen om verbeteringen door te voeren in een bedrijf of vastgelopen managers te vervangen. Nu is het pompen of verzuipen en moet ik beduidend meer mensen laten afvloeien.''

Het vak is zwaarder geworden, vindt ook crisismanager Pieter Paul Backhuijs, die vooral in de financiële sector en commerciële dienstverlening reddingswerkzaamheden verricht. ,,Ik werk met name bij verzekeraars en tussenpersonen. Daar valt de één na de ander om.'' In de afgelopen negen maanden werd hij tweemaal ingeschakeld om een acuut faillissement te voorkomen. Het ene bedrijf werd onder Backhuijs' leiding verkocht, het andere lijkt het zelfstandig te gaan redden. Backhuijs moest alle zeilen bijzetten om de ondernemingen overeind te houden: sanering, vervanging van het management en herfinanciering. Ook Backhuijs is voor de komende maanden volgeboekt. Onlangs moest hij twee aanvragen afzeggen. Hij was al bezet.

Cijfers van PriceWaterhouseCoopers en van het CBS laten zien dat er voorlopig nog wel even vraag zal zijn naar crisismanagers. Het aantal faillissementen in 2001 lag 21 procent hoger dan het jaar daarvoor en vermoedelijk komt dat aantal in 2002 nog hoger uit. De financiële schade door faillissementen bedroeg bijna 1,2 miljard euro. Het geld gaat op aan een sociaal plan, verhuiskosten, herinrichting van gebouwen etc. Ook het inschakelen van de crisismanager is kostbaar en komt al snel op circa 2.000 euro per dag.

Toch is de economische neergang niet de belangrijkste oorzaak van crises in het bedrijfsleven, volgens Van Eyck van Heslinga van Berenschot, die een boek schreef over crisismanagement. In de top-10 van crisisoorzaken die zij aantrof staan onder meer `slecht financieel bestuur', `toenemende concurrentie' en `negen tot vijf-cultuur', maar economische tegenwind wordt niet genoemd. ,,De basis van een crisis is voor 90 procent intern, de markt is vaak de druppel. Maar managers wijzen nu eenmaal graag op externe factoren.''

Volgens Bernt Kok van Business Recovery Services van PriceWaterhouseCoopers, de bergingstak die in nood verkerende bedrijven vlot trekt, wordt 50 procent van de faillissementen veroorzaakt door mismanagement. ,,Niet omdat de zaken slecht gaan, maar omdat de zaken slecht worden gedaan. Vooral slecht incassobeleid is een grote sluipmoordenaar. Want in bange dagen is een goede kaspositie cruciaal om te overleven. Bedrijven ondernemen te weinig actie als facturen te lang openstaan bij klanten. In het midden- en vooral in het kleinbedrijf zie je nog te vaak dat de incasso wordt overgelaten aan bijvoorbeeld de secretaresse. Achter de niet-betaalde rekeningen aanbellen, is te veel moeite en wachten lijkt de meest gekozen strategie. Met alle gevolgen van dien.''

Bedrijven in nood zouden erger kunnen voorkomen als ze eerder hulp inschakelden, roepen crisismanagers in koor. ,,Vaak bellen ze als het vijf voor twaalf is'', aldus Backhuijs. ,,Dan heb je weinig speelruimte meer en moet je bijvoorbeeld mooie onderdelen van het bedrijf wegsnijden omdat ze niet meteen uitzicht bieden op winst. Of je moet alle beleggingen verkopen in een tijd dat ze op de beurs niks opleveren. Had je nog even de tijd gehad, dan had je meer geld kunnen vangen.'' Dat bedrijven in nood zo lang wachten met het inroepen van hulp, komt volgens Backhuijs onder meer doordat er in slechte tijden al snel wordt bezuinigd op externe adviseurs. ,,En daarna is er alleen nog maar plaats voor de crisismanager.''

Maar ook ontkenningsgedrag speelt een rol bij het te laat inschakelen van hulptroepen, volgens Van Eyck van Heslinga van Berenschot Interim Management. Maar liefst 65 procent van het management van bedrijven in nood negeert de situatie. ,,Als je de problemen ontkent, hoeft je niks te doen. Die apathische reactie zien we keer op keer en dat verdiept de crisis. Maar men blijft tot het laatst hopen dat alles anders wordt.'' Toch wordt de crisismanager vaak met open armen ontvangen, is de ervaring van Backhuijs. ,,Je ziet ze opgelucht ademhalen als ik binnenkom: eindelijk gaat er iets gebeuren.''

Backhuijs ontkent dat hij vervolgens rücksichtslos aan het saneren slaat. ,,Ik ga altijd uit van het positieve: hoeveel mensen kunnen er blijven, in welke activiteiten zit toekomst?'' In de twaalf jaar dat hij crisismanager is, heeft hij maar driemaal de kantonrechter hoeven inschakelen voor ontslag. In alle andere gevallen dat er personeel moest afvloeien, regelde hij outplacement of andersoortige begeleiding. ,,Je moet als crisismanager wel een zekere hardheid hebben, maar ik ben niet nietsontziend. Als ik gebeld word door een bedrijf dat zegt `we moeten tweehonderd mensen ontslaan, kunt u dat even komen doen?', zeg ik `nee'. Dan doen ze zelf maar. Ik wil positievere opdrachten: proberen een bedrijf te laten overleven en maatregelen nemen die ík passend vind.''

Probleem is dat er maar vijftig echt goede crisismanagers zijn in Nederland, zeggen insiders. Schaarste dreigt nu de vraag groot is. ,,Mensen die een crisis in een bedrijf kunnen afwenden, die strategisch kunnen denken, genoeg levenservaring hebben en stressbestendig zijn, zijn er niet veel'', volgens Siebe Sonnema van IBM. ,,Dit soort mensen heeft een lange incubatietijd, je leidt ze niet zo maar even op.''

De druk op de ketel wordt hoger, merkt ook Paul van der Loo. ,,Je bent al gauw een maand of acht bezig met een klus, dus veel crisismanagers zitten lang vast bij een bedrijf.''

Leren managers van een crisis? Heske van Eijck van Heslinga van Berenschot Interim Management kan er kort over zijn: ,,Nauwelijks. Daarvoor wisselt het management te vaak. Bovendien zit er vaak wel tien jaar tussen twee echte crises.'' Pieter Paul Backhuijs: ,,Mensen die echt van een crisis leren, spelen tijdig in op veranderingen. Die hebben mij niet nodig.''