Bos moet zelf op Financiën komen

Wouter Bos moet minister van Financiën worden als de formatie uitdraait op een kabinet van CDA en PvdA. De leider van de PvdA moet zijn politieke verantwoordelijkheid nemen nu duidelijk wordt dat het nieuwe kabinet voor een reusachtige ombuigingsoperatie staat. Dan kan Bos niet volstaan om vanaf de zijlijn te opereren. Dat zou leiden tot verlamming in de verhouding tussen de Kamerfractie van de PvdA en het kabinet, waardoor ingrijpende maatregelen vastlopen in politieke onwil, zoals gebeurde onder `rupsje-nooit-genoeg' Melkert als fractieleider ten tijde van het tweede kabinet-Kok.

De CEC, een invloedrijke commissie van financieel-economische topambtenaren, heeft geadviseerd dat tot 2007 minimaal 14,5 en liever nog 23 miljard euro omgebogen moet worden. Met het eerste bedrag wordt bereikt dat in 2007 de overheidsfinanciën weer in evenwicht zijn, met het laatste bedrag komt er een overschot zodat de staatsschuld kan worden afgelost. Ombuigen is een combinatie van bezuinigingen, versoberingen en lastenverzwaringen. Welk bedrag ook uit de formatie komt, het wordt de grootste ombuiging waarmee een Nederlands kabinet ooit te maken heeft gehad.

In de verkiezingscampagne heeft de PvdA verwarring gezaaid over de degelijkheid van het begrotingsbeleid. De PvdA kwam met berekeningen over het structurele (in tegenstelling tot het feitelijke) begrotingssaldo. Dat wil zeggen: de uitkomst van de inkomsten en uitgaven worden gecorrigeerd voor de stand van de economie. Als het slecht gaat, mag een tekort tijdelijk oplopen, als er op de lange duur (structureel) maar evenwicht is. Deze manier van rekenen spoort met wat in Brussel Eurocommissaris Solbes (Monetaire Zaken) bepleit om Frankrijk en Duitsland met hun uit het lood geslagen overheidsfinanciën ter wille te zijn. Zo kon de PvdA de ombuigingen beperkt houden tot drie à vier miljard euro. Maar ondertussen stapelen de tegenvallers zich verder op. De overheidsfinanciën gieren uit de bocht. Binnen het CDA gaan daarom stemmen op dat de komende kabinetsperiode tussen de 14 en 17 miljard euro omgebogen moet worden.

In een CDA-PvdA-coalitie levert het CDA de premier en dan ligt het voor de hand dat de PvdA in de minister van Financiën voorziet. Bos heeft steeds gezegd dat hij als politiek leider in de Kamer wil blijven. Hij heeft ook gezegd dat hij bereid is pijnlijke financiële beslissingen te steunen.

Dit is goed bedoeld, maar het zal buitengewoon lastig worden. Bos zal te maken krijgen met druk van zijn achterban en uit de samenleving om de ombuigingen te verzachten. De vakcentrale FNV, die goede banden onderhoudt met de PvdA-fractie, gaat akkoord met een ombuiging van maximaal acht miljard euro. Maar het volgende kabinet zal ongetwijfeld meer moeten bezuiningen en de sociale conflicten laten zich uittekenen. De PvdA-achterban zal Bos niet aansporen om sober, maar om sociaal te zijn.

De enige functie waarbij aanvaard wordt dat een politicus strak aan soberheid vasthoudt, is die van minister van Financiën. Een goede minister van Financiën is streng, en dat wordt door het electoraat beloond. Als de PvdA wil regeren, moet de leider van de PvdA als minister van Financiën de verantwoordelijkheid voor de ombuigingen nemen en deze niet aan een ander overlaten. Het kan zijn gezag, binnen en buiten zijn partij, alleen maar vergroten.

Roel Janssen is redacteur van NRC Handelsblad.