Anatomie van een Argentijnse jeugd

De hoofdpersoon van Valentín heet Valentín en de film zou ook geen andere naam kunnen dragen dan Valentín. De film gaat over Valentín, en over niets en niemand anders. Valentín is een scheel jongetje van een jaar of negen, dat tegen het einde van de jaren zestig in Buenos Aires bij zijn oma woont. Zulke termen zijn eigenlijk al te algemeen voor Valentín. Van Buenos Aires zien we vooral de straat waar Valentín woont, en dan vooral het kleine stukje tussen zijn huis en het café. Daar draalt de camera; daar speelt het leven van Valentín, die astronaut wil worden en net doet alsof hij verliefd is, zich af. Van de deur van zijn huis krijgen we bijna nooit de bovenkant te zien, zo hoog is hij voor Valentín, al helpt het dat de deuren van de huizen in dit deel van Buenos Aires waarschijnlijk in het algemeen heel hoog zijn – de regisseur krijgt hier hulp van de omgeving om het perspectief van een kind invoelbaar te maken. Zo genereus is de werkelijkheid soms.

Valentín is een interessante film omdat hij iets doet dat in de theorieën over film wel een rol speelt, maar in de praktijk niet zo vaak belangrijk lijkt omdat het ondergesneeuwd raakt door andere belangrijke dingen. Valentín laat zien hoe het is om je in iemand anders te verplaatsen. In theorie zou dat het beste gaan met een volledig subjectieve camera, die ervoor zorgt dat het publiek werkelijk door de ogen van de hoofdpersoon kijkt. Toch is dat maar een paar keer geprobeerd, bijvoorbeeld door Robert Montgomery in Lady in the Lake (1947). In de praktijk kijken we naar de persoon in wie we ons mogen verplaatsen. Deze conventie heeft voordelen die in Valentín subtiel benut worden. Als wij naar de hoofdpersoon kijken, kijkt hij met ons mee. Ook kinderen kunnen al buiten zichzelf treden. Ook omdat Valentín weet dat de meeste kinderen samen met een vader en een moeder in een huis wonen, is hij ongelukkig. De momenten dat de film even het perspectief van het jongetje in de steek laat en over de schouder van een volwassene naar hem kijkt zijn in deze film zo op hun plaats omdat Valentin dat ook doet. De manier waarop de scène is gefilmd waarin Valentin te weten komt dat zijn oma is overleden is daardoor briljant. Een vriend van de familie neemt de telefoon op als het ziekenhuis belt. Valentín lijkt in slaap te zijn gevallen. Maar als de man hem wil wakker maken om het slechte nieuws te vertellen, klinkt opeens zijn hoge stemmetje: `Laat maar. Ik heb alles gehoord.'

Valentín laat prachtig zien wat een regisseur met een tamelijk gewoon gegeven en tamelijk gewone middelen nog aan ongewoons kan doen. Een ander mooi voorbeeld daarvan is het gebruik van de voice-over. Al het doen en laten van Valentín wordt becommentarieerd door zijn hoge stemmetje. Maar het is aldoor de negenjarige Valentin die hier spreekt. De Valentín die we zien, wordt begeleid door Valentíns van andere leeftijden. Weer een ander voorbeeld is de muziek. Indrukwekkend melancholiek zijn de hoge tonen van een piano omdat tegelijkertijd zo goed het doffe houten geluid van het indrukken van de toetsen te horen is. Ontsnapping aan de werkelijkheid is niet mogelijk.

Valentín werd geregisseerd door Alejandro Agresti, een filmmaker die zowel in Nederland als in Argentinië werkt. Op het Nederlands Film Festival kreeg hij voor deze film, die werd geproduceerd door de Nederlandse maatschappij First Floor Features, het Gouden Kalf voor de beste regie. Het schijnt dat Valentín geïnspireerd is op Agresti's eigen jeugd. Hij weet er voor even de onze van te maken.

Valentín. Regie: Alejandro Agresti. Met: Rodrigo Noya, Carmen Maura, Julieta Cardinali, Alejandro Agresti. In 12 bioscopen.