`Altijd anti-Chávez, nooit pro-iets in Venezuela'

President Chávez kraait na de beëindiging van de algemene staking in Venezuela alweer victorie. Zijn tegenstanders blijven ontevreden en onderling sterk verdeeld.

Alweer heeft de president van Venezuela een crisis overleefd. 64 dagen van algemene staking hebben Hugo Chávez niet gebroken en de linkse populist, die volgens zijn tegenstanders het land naar de vernieling helpt, heeft opnieuw een overwinning kunnen opeisen. Maar het is een overwinning die niet is te danken aan de sterkte van de president, maar aan de zwakte van zijn tegenstanders.

Toen de Venezolaanse oppositie op 2 december de staking begon, was de inzet helder: Chávez tot aftreden dwingen. Dat was in het verleden al vaker geprobeerd, vele mislukte stakingen zijn de laatste voorgegaan, maar dit keer was het ernst, zo meldde de oppositie. Bijna veertig verschillende groeperingen, vakbonden, werkgevers, de media, de middenstand, de politieke oppositie en de top van de staatsoliemaatschappij sloegen de handen ineen en vormden het Democratische Coördinatie Comité. De eenheid van de middenklasse zou Chávez definitief de genadeslag toebrengen.

Maar er gebeurde niets. In plaats van eendrachtig was de oppositie verdeelder dan ooit. Het symbolisch referendum tegen de president draaide afgelopen zondag uit op een bewijs van grote onenigheid. Zelfs over de inhoud van de opgestelde petitie konden de partijen het niet eens worden. Steunbetuigers moesten zich uitspreken over acht tegenstrijdige voorstellen, waaronder: wijziging van de grondwet om het directe aftreden van Chávez te bewerkstelligen, de beperking van de ambtstermijn van de president van zes tot vier jaar met nog dit jaar verkiezingen, en een bindend referendum over het aanblijven van Chávez halverwege zijn termijn in augustus. Die optie is door oud-president van de Verenigde Staten Jimmy Carter voorgesteld en is grondwettelijk toegestaan.

Dat honderdduizenden Venezolanen ondanks die vaagheden hun handtekening onder de petitie zette – volgens de oppositie waren het er vier miljoen – was het gevolg van het feit dat de anti-Chávez-beweging wel één is in haar ontevredenheid, maar niet over de manier waarop de Venezolaanse leider moet worden weggewerkt.

,,Het was anti-Chávez, maar nooit pro-iets'', zegt Riordan Roett, directeur westelijk halfrond-studies aan de Johns Hopkins Universiteit tegenover het Amerikaanse persbureau Associated Press. Roett wijst erop dat de Venezolaanse protestbeweging nog altijd niet in staat is gebleken een leider naar voren te schuiven die de bestaande ontevredenheid onder een noemer heeft weten te brengen. ,,Wie moet de plaats van Chávez gaan innemen?'', zegt Roett.

Volgens Luis Vicente León, politiek analist voor Datanalisis, een Venezolaans bureau voor opinieonderzoek, hanteert de oppositie een beleid van totale willekeur. ,,Als het mislukt, probeer iets anders, en weer iets anders en weer iets anders'', verwoordt hij die strategie in de Amerikaanse krant Miami Herald. ,,Het is moeilijk je positie te bepalen tussen radicalen en gematigden.'' Ook León gelooft dat er gezocht moet worden naar een nieuwe leider. ,,Die is afwezig.'' Onderzoek van Datanalisis heeft vorige maand uitgewezen dat, als er toen verkiezingen waren gehouden, Chávez altijd nog dik zou hebben gewonnen. Zijn aanhang onder de arme meerderheid in het land is groot en trouw.

Het resultaat van een verdeelde oppositie is een Venezolaanse economie aan gruzelementen en een president die zich zekerder lijkt te voelen dan voor de algemene staking. De tijden van een defensieve opstelling zijn voorbij, zei Chávez tijdens zijn wekelijkse praatje op de nationale televisie afgelopen zondag. ,,Ter bekroning van de overwinning gaan we in de aanval!'' De vrees onder de middenklasse en welgestelden voor Chávez' `vreedzame revolutie', die de macht van de oude politiek en de vermeend corrupte elite moet breken, is er niet minder op geworden.

Teleurgestelde tegenstanders van Chávez zijn inmiddels ook gedesillusioneerd over de oppositie. ,,Ze hebben een grote M van mislukking op hun voorhoofd'', zei José Baron, eigenaar van een telefoonwinkel in Caracas, tegen The Washington Post.

In de twee maanden dat hij zijn winkel had gesloten, uit loyaliteit aan de oppositie, heeft hij meer dan 32.000 euro aan inkomsten gemist. ,,De staking heeft te lang geduurd, nu betalen we de prijs.'' Volgens de Venezolaanse werkgeversbond Fedeindustria zullen als direct gevolg van de staking meer dan twintigduizend kleinere bedrijven hun deuren moeten sluiten en tweehonderdduizend mensen hun baan verliezen.

Toch is de afkeer van Chávez onder de gedupeerde stakers onverminderd groot. In verschillende berichten hebben de stakers gezegd dat de actie geen vergissing was. Hun optimisme houdt aan. Een van de stakers zei tegen het persbureau Associated Press: ,,We zullen Chávez de laan uit sturen, we weten niet hoe, maar het gaat gebeuren.''