Verliefd op een maffiabaas

Miljoenen Amerikanen lopen weg met Tony Soprano, de antiheld van de tv-serie The Sopranos. Wat is de aantrekkingskracht van deze zwartgallige maffiabaas?

Hugo Gemignani, de oom van mijn Italiaans-Amerikaanse vrouw, speelt sinds 1999 de rol van zijn leven. Hij vereenzelvigt zich met Tony Soprano, de (anti)held van de meest besproken tv-serie in Amerika, de postmoderne maffiaserie The Sopranos. Oom Hugo (spreek uit: OE-ko) heeft zijn mimiek en taalgebruik afgekeken van de maffiabaas uit New Jersey: waggelende looppas, onstuimig gevloek dat verloren gaat in een gordijn van sigarenrook, en een even spaarzame als mystieke glimlach nadat hij familieleden tijdelijk heeft weten te overtuigen van de juistheid van zijn standpunten.

Zijn levensvisie is al even zwartgallig als die van Soprano, een capo die weet dat vroeger alles beter was. Dat is oom Hugo gloeiend met hem eens: vóór Tony Soprano ging hij als zelfbenoemde Last American Hero door het leven. Hij kocht met zijn tweede vrouw een huis aan de kust, en vuurde ingezonden brieven af naar de plaatselijke krant waarin hij Bill Clinton het graf inwenste. Die brieven hadden vooral therapeutische waarde. Ze zijn het equivalent van de sessies van Tony Soprano bij zijn vrouwelijke psychiater, dr. Jennifer Melfi.

Bij haar hoopt Soprano op inzicht, en genezing van zijn paniekaanvallen. Of beter: hoopte, want op het eind van het vierde seizoen dat in Amerika net is beeindigd, heeft hij Melfi de rug toegekeerd. ,,All this fucking self-knowledge. What the fuck has it gotten me?'', was zijn verbale afscheidssalvo. Hugo Gemignani en miljoenen Sopranos-verslaafde Amerikanen zijn het met hem eens. Met zelfkennis houdt een maffioso geen misdaadimperium bijeen en een huisvader geen middenklasse gezin tevreden.

Wat zien hij en miljoenen Amerikanen in The Sopranos? Allereerst is er de fascinatie met de maffia-mystiek, die begon met de Godfather-films in de jaren zeventig. De outlaw-cocktail van geweld, buitenechtelijke erotiek en macho eergevoel maakt ook The Sopranos tot een onweerstaanbaar visueel avontuur. Daarnaast is er het acteertalent van James Gandolfini, dat niet onderdoet voor dat van Marlon Brando en Robert De Niro.

Maar dat verklaart niet alles. Oom Hugo ging in de jaren zeventig niet als kloon van Don Corleone door het leven. Integendeel. Toen de Godfather-films uitkwamen had hij met miljoenen lotgenoten net het immigrantentraject van Italiaans-Amerikaan naar Amerikaan met succes afgelegd. Het vergde te veel wilskracht om zijn etnische achtergrond weer te omhelzen en net als zijn ouders in de tomatensaus met gehaktballen te roeren omdat Angelsaksisch Amerika viel voor de maffia en de Italiaanse keuken. Stereotypering bleef stereotypering: eerst werden Italianen uit nette buurten geweerd omdat ze anders spraken, kookten en leefden, nu eisten de buren ineens dat ze exotisch spraken, kookten en leefden.

Oom Hugo had wel wat anders aan zijn hoofd. Als bioloog maakte hij zich zorgen om de vervuiling van de Chesapeake-baai bij Baltimore. Hij vond dat hij te veel belasting betaalde. Hij scheidde van zijn echtgenote.

De Corleones zijn gemodelleerd naar Italiaans-Amerikaanse gangsters als Frank Costello en Lucky Luciano. Zij betaalden geen belasting, gaven geen zier om het milieu en bleven vooral getrouwd. Zij regeerden hun clan met ijzeren discipline en strikte handhaving van de zelfopgelegde mores. De gangsters begrepen waar het in Amerika om draait: geld verdienen. Gokken, prostitutie, drugshandel: de maffiabazen zochten en vonden het gat in de markt. Om uit handen van speurders te blijven leefden ze zo onopvallend mogelijk. Ze waren streng, zwijgzaam en bleven ondanks hun rijkdom buitenstaanders.

Tony Soprano bewondert hen, maar weet dat hun idealen en leefwijze tot het verleden behoren. Hij is capo om zijn gezin de status en het comfort van een leven in een mooie buitenwijk te geven. Hij leeft voortdurend op de rand van overspannenheid. Zijn echtgenote is koppig, zijn kinderen begrijpen hem niet en zijn ondergeschikten zijn oerdom. Hij is een Amerikaanse Everyman die illegaal bijklust. Zijn oude moeder heeft hij in een verzorgingsflat geparkeerd, haar zorgen kon hij er niet nog eens bij hebben. De Corleones zouden zich in hun graf omdraaien, maar Oom Hugo heeft zijn man gevonden.

Het succes van de tv-serie heeft geleid tot een onvermijdelijke commerciële spin-off. Het upper-middle class huis van Tony en zijn echtgenote Carmela is inmiddels de meest gekopieerde woning van Amerika. Datzelfde geldt voor het interieur; vooral het zwevende Soprano-keukenblok is populair. Wie geen tijd heeft om in New Jersey een kijkje te nemen in het huis dat als voorbeeld heeft gediend voor de serie, kan voor enkele honderden dollars de cd-rom aanschaffen en door de Soprano-woning surfen.

De muziek is op cd verkrijgbaar, de afleveringen op dvd-cassettes. In de betere boekhandel is uiteraard het script van de afzonderlijke afleveringen te koop. Daarnaast is er een aanzwellend koor van boeken waarin de populariteit van de serie wordt verklaard en de betekenis geduid.