Veel animo voor functies bij Strafhof

In New York worden de achttien rechters benoemd voor het Internationaal Strafhof. De presidenten van het Joegoslavië- en het Rwanda-tribunaal willen graag de overstap maken.

Op het allerlaatste moment probeerde Albanië zich nog een plaats te verwerven aan de vergadertafel in New York, waar deze week de achttien rechters worden benoemd voor het Internationaal Strafhof. Albanië was op 31 januari het 88ste land dat het oprichtingsverdrag (het statuut van Rome uit 1998) ratificeerde. Deze week treffen de landen die Albanië voorgingen, de zogenoemde Assembly of States Parties (ASP), elkaar in New York voor de benoeming van de rechters. Albanië had het verdrag twee maanden eerder moeten ratificeren om mee te mogen vergaderen.

Deze week zou ook de eerste hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof worden gekozen. Maar het intensieve lobbywerk van de Jordaanse prins Zeid Ra'ad Zeid Al-Hussein, voorzitter van de ASP, heeft tot nu toe niets opgeleverd. Ervaringen met het Joegoslavië-tribunaal leren dat het moeilijk is een kandidaat te vinden die door alle partijen wordt gesteund.

Sinds 1 juli 2002 bestaat het Internationaal Strafhof officieel, nadat zestig landen het oprichtingsverdrag hadden geratificeerd. Sinds die tijd zijn er 28 ratificaties bijgekomen. Het strafhof heeft rechtsmacht over vier misdrijven: genocide, misdrijven tegen de menselijkheid, oorlogsmisdrijven en agressie. De misdrijven die onder de rechtsmacht van het hof vallen moeten in beginsel eerst door de staten zelf worden berecht. Het strafhof is geen substituut voor de nationale rechtbank. Het strafhof behandelt alleen een zaak als nationale staten ,,niet bereid'' of ,,niet in staat'' zijn deze te vervolgen. Zo'n beslissing wordt door het hof zelf genomen.

Het strafhof bestaat nu ruim een half jaar, maar het zal nog lang duren voordat een klacht zal worden onderzocht. Voorlopig is het strafhof niets méér dan een postbusnummer in Den Haag. De aangiftes worden door een voorlopige staf, het zogenoemde advance team, in ontvangst genomen en geregistreerd. Dit team is gehuisvest in een wit kantorencomplex naast de A12 in Den Haag. Er wordt nu nog niks met klachten gedaan. In een kluis zouden zich nu al zo'n honderdvijftig aanklachten bevinden. Pas als het strafhof echt aan het werk gaat, in de loop van dit jaar, volgt een beslissing of de klachten worden onderzocht. Het hof mag alleen oordelen over misdrijven die ná 1 juli 2002 zijn gepleegd.

De verkiezingsprocedure voor de rechters en de aanklager is een gevoelig thema. Tussen de kiesgroepen van de VN is argwaan ontstaan door eerdere benoemingen bij het Joegoslavië- en het Rwanda-tribunaal. De arme landen vinden dat de rijke landen een buitenproportioneel aantal zetels bezetten. Een zorgvuldige verkiezingsprocedure moet dit voor het Internationaal Strafhof voorkomen. De 85 landen die het statuut van Rome vóór 1 december 2002 hadden geratificeerd mogen elk maximaal achttien stemmen uitbrengen. Die stemmen moeten voldoen aan een groot aantal criteria. Zo moeten er bijvoorbeeld minimaal drie stemmen worden uitgebracht op een Afrikaan, drie op een West-Europeaan of Noord-Amerikaan, twee op een Aziaat, twee op een Oost-Europeaan en twee op een Latijns-Amerikaan of iemand uit het Caribisch gebied. Verder moeten minstens zes stemmen worden uitgebracht op een vrouw en ook minstens zes op een man. De kandidaten met de meeste stemmen worden gekozen, op voorwaarde dat ze een tweederde meerderheid hebben van de landen die hun stemmen hebben uitgebracht. Er moeten deze week waarschijnlijk verschillende stemrondes worden gehouden voordat de achttien vacatures zijn vervuld.

Voor de functie van rechter hebben zich nu 43 kandidaten gemeld, onder wie de huidige president van het Joegoslavië-tribunaal Claude Jorda uit Frankrijk en de president van het Rwanda-Tribunaal, de Zuid-Afrikaanse Navanethem Pillay. Verder zijn veel andere (oud-)rechters van het Joegoslavië-tribunaal kandidaat gesteld door hun regeringen, zoals Mareen Clark uit Ierland en Fatoumata Diarra uit Mali. Portugal heeft Almiro Rodrigues kandidaat gesteld, die de Bosnisch-Servische generaal Radislav Krstic tot 46 jaar veroordeelde voor zijn rol bij de genocide in Srebrenica. Nigeria heeft de `slapende rechter' Adolphus Karabi-Whyte kandidaat gesteld. Hij kreeg die bijnaam omdat hij in de rechtszaal van het Joegoslavië-tribunaal vaak zat te knikkebollen. De Canadees Philippe Kirsch maakt een goede kans om president te worden. Hij is nu ambassadeur in Zweden.

De VS zijn fel tegen het Internationaal Strafhof. De Amerikanen zijn bang dat hun militairen door het hof ter verantwoording worden geroepen voor mogelijke misdrijven die zij begaan tijdens het uitoefenen van hun functie. Kirsch heeft al een paar keer gezegd dat die vrees niet terecht is. Hij wees erop dat het nieuwe hof pas aan het werk kan als een land zelf niet heeft gedaan wat het juridisch hoort te doen, ,,en dat acht ik in het geval van de VS nagenoeg uitgesloten''. Kirsch verwacht dat het een kwestie van tijd is voordat ook de VS gaan meedoen aan het strafhof.