De volgende stap

Met het kenmerkende omfloerste proza dat nu eenmaal hoort bij Nederlandse kabinetsformaties heeft informateur Donner zijn opdracht beëindigd. De vraag aan hem was te onderzoeken welke partijen in een kabinet zouden kunnen rekenen op ,,een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal''. Bijna twee weken na de Tweede-Kamerverkiezingen is Donner tot de conclusie gekomen dat CDA en PvdA de eerst aangewezen partijen zijn om onderhandelingen te beginnen over de vorming van een kabinet. Het is de conclusie die alle partijen behalve het CDA ook al op de verkiezingsavond trokken.

Het CDA moest dan ook een draai maken. Naarmate de verkiezingen dichterbij kwamen, sprak CDA-leider Balkenende zich onomwondener uit voor een voortzetting van samenwerking met de VVD. Maar de kiezers leverden op 22 januari deze combinatie niet de benodigde meerderheid. Dat geldt wel voor de combinatie CDA en PvdA. In zijn gisteren gepresenteerde eindverslag aan de koningin spreekt informateur Donner veelbetekenend van een praktische mogelijkheid. Niet voor niets valt in zijn nog geen drie pagina's tellende stuk drie keer het woord `thans'. Anders gezegd: andere coalities dan CDA en PvdA zijn ook nog wel degelijk mogelijk. CDA en VVD hebben maar vier zetels van `elders' nodig om alsnog samen verder door te gaan.

Onder deze hypotheek zal nu de volgende stap in het formatieproces worden gezet. Donner heeft de koningin geadviseerd de onderhandelingen tussen CDA en PvdA onder leiding van twee informateurs afkomstig van beide partijen te laten beginnen. Een dergelijke constructie wijst al niet op bijster veel vertrouwen. De lange lijst van onderwerpen die volgens de onderhandelaars Balkenende en Bos van respectievelijk CDA en PvdA ,,in ieder geval'' in de formatie aan de orde moeten komen, versterkt die indruk nog eens. Er wordt wel gezegd dat een regeerakkoord een vorm van gestold wantrouwen is. Gezien de onderhandelingsagenda is er sprake van zeer veel wederzijds wantrouwen tussen CDA en PvdA.

De komende weken moeten duidelijk maken of beide partijen desondanks voldoende werkbare afspraken zullen weten te maken om samen een kabinet te vormen. De rijke Nederlandse formatietraditie leert dat de factor tijd veel wonden heelt. Maar dezelfde traditie leert ook dat aan het eind van een langdurig onderhandelingsproces de zaak alsnog stuk kan lopen. CDA en PvdA hebben de intentie uitgesproken de onderhandelingen met elkaar serieus aan te gaan. Maar daarmee is dan ook alles gezegd. Om een bekend spreekwoord te parafraseren: een eerste eindverslag van de informateur maakt nog lang geen kabinet.