`Cito-toets wordt onjuist gebruikt'

Vandaag zijn 170.000 leerlingen begonnen aan de Cito-toets. Volgens critici gebruikt de Onderwijsinspectie de uitslagen verkeerd.

Met de Cito-toets is iets geks aan de hand. Elk jaar doen er meer scholen en meer kinderen mee aan de eindtoets in groep acht. Vandaag beginnen 170.000 leerlingen van 6.400 scholen aan de toets. Een nieuw record. Maar tegelijk neemt de kritiek op het gebruik van de eindtoets niet af. De kritiek is niet gericht tegen de Citogroep, die de toetsen maakt, maar tegen de Onderwijsinspectie, die de resultaten verkeerd zou gebruiken.

Onderwijspsycholoog Mart Visser promoveerde vorige maand op de `schoolkeuzeprocedure' in Amsterdam, de enige stad waar de Cito-toets sinds 1994 verplicht is gesteld voor alle scholen. ,,De onderwijswethouder wilde daar de Cito-scores gebruiken om scholen af te rekenen op hun resultaten.'' De Onderwijsinspectie publiceert de resultaten per school op internet, zodat ouders kunnen zien `hoe goed' de school het doet. En dat, zegt Visser, legt een enorme druk op scholen om hun leerlingen goed te laten presteren. Die druk is zo groot, dat er een ,,extra impuls is om met de Cito-toets vertekeningen te laten optreden''.

De Onderwijsinspectie vraagt niet alleen in Amsterdam naar de schoolscores. Inmiddels is het bij elk schoolbezoek vaste prik geworden, zegt Visser. Als de school niet meedoet aan de Cito-toets, komt er op internet te staan: resultaat onbekend. ,,Dat oogt niet fraai.'' En als een school drie jaar lang onder het gemiddelde presteert van vergelijkbare scholen, dan kan de inspectie besluiten het toezicht te intensiveren.

Onderwijsinspecteurs wekken bij schooldirecteuren de indruk dat de Cito-toets verplicht is voor elke school, zegt Visser. ,,Het officiële beleid is dat de toets vrijwillig is, maar dat voelen veel schooldirecteuren anders. Die denken: ze vragen ernaar, dus het zal wel moeten.'' In de wet op het primair onderwijs staat alleen dat er, naast het oordeel van de leraar, nog een `tweede gegeven' nodig is. En dat kan van alles zijn. Er zijn alternatieve testen. De zogeheten Drempeltest bijvoorbeeld, of de ISI-test. Maar die testen krijgen geen kans omdat het Cito het monopolie heeft, zeggen de uitgevers van die testen. En andere testen worden, zeggen zij, door de inspecteur simpelweg verboden.

De Citogroep zelf is niet blij met de manier waarop de toets wordt gebruikt. ,,We roepen het elk jaar weer'', zegt Guido Joosen van de Citogroep. De toets is bedoeld om te beoordelen wat een kind kan en weet. De score geeft, naast het leraarsoordeel, een indicatie van geschikt vervolgonderwijs. Dát is het doel van de toets. Daarnaast verstrekt het Cito de school nog een aantal gegevens. Hoe de leerlingen van de school gemiddeld hebben gepresteerd en hoe de school het heeft gedaan ten opzichte van andere scholen met dezelfde leerlingenpopulaties. De gegevens zijn bedoeld voor intern gebruik. Niet voor publicatie op internet. [Vervolg CITO-TOETS: pagina 3]

CITO-TOETS

Andere toetsen worden geweerd

[Vervolg van pagina 1] Politici trappen er elke keer weer in, zegt onderwijspsycholoog Mart Visser. ,,Ambitieuze wethouders denken dat ze met dat soort scores scholen kunnen afrekenen op resultaten. En het jaar daarop kunnen ze dan, op een goedkope, snelle manier schermen met de betere resultaten. Maar al vijfig jaar geleden is aangetoond dat die betere resultaten die zo worden geboekt, voor een flink deel schijn zijn.'' De scores raken `vervuild'.

Visser werkte jarenlang bij de Amsterdamse schoolbegeleidingsdienst en zag dat scholen `foefjes' bedachten om de gemiddelde score van de school op te krikken. Door opgaven te oefenen. Posters in de klas ophangen met voorbeeldopgaven. Op `harde fraude' heeft hij geen school kunnen betrappen, maar er is volgens Visser wel een `grijs gebied'. Tegen die ene zwakke leerling die het schoolgemiddelde naar beneden haalt, zeggen op de toetsdag: blijf maar een dagje thuis. Of allochtone leerlingen, die slecht scoren op taal, wel mee laten doen, maar niet in het resultaat mee laten tellen.

Gisteravond kreeg Visser nog een e-mail van de hoofdinspecteur. Visser: ,,Hij wees er nog eens op dat de Cito-toets echt niet verplicht is. Ik heb hem meteen teruggeschreven. Dat sommige inspecteurs op zijn minst de suggestie wekken dat de toets verplicht is, door er telkens naar te vragen.'' Er zijn alternatieven voor de Cito-toets. Al sinds de jaren zestig bestaat de ISI-toets. Ruim honderdvijftig scholen, vooral in het noorden van het land doen de Intelligentie Schoolvorderingen Interesse test. Een combinatie van weetvragen en meer IQ-testachtige inzichtvragen.

Bert van der Tang van uitgeverij Swets Test Publishers in Lisse geeft de toets uit. Hij kan heel kort uitleggen waarom zijn marktaandeel zo klein is. ,,We hebben de inspectie tegen. De Cito-groep is van oorsprong een overheidsinstelling en de inspectie ziet die toets nog steeds als de voorgeschreven standaard.'' De ISI-test mag van de inspectie, zegt Van der Tang. Maar tegen veel andere toetsen zegt de inspecteur nee. Of het schoolbestuur dwingt de school om toch mee te doen aan de Cito-toets. Om dezelfde reden als de inspectie dat graag wil: als iedereen dezelfde toets doet, kan je makkelijker vergelijken.

De Drempeltest van uitgever Teije de Vos uit Leeuwarden mag ook van de inspectie. Ruim 200 scholen nemen de test dit jaar af, vaak als aanvulling op de Cito-toets, zegt De Vos. ,,De Cito-toets meet wat de leerling weet, wat eruit komt. De Drempeltest meet ook wat er in zit. Of een leerling faalangstig is of overmoedig. Gemotiveerd of juist een onderpresteerder.''

Scholen kiezen ervoor onze test óók te doen, zegt De Vos omdat ze zo de inspectie kunnen pareren. ,,De inspectie misbruikt de test om scholen de maat te nemen. Als de score slecht is, krijgen ze een douw. Zegt de inspecteur: jullie halen er niet uit wat er inzit. En als ze de Cito-toets helemaal niet afnemen, krijgt de directeur ervan langs. Dus zeggen veel scholen: geen gejank, we doen de Cito-toets, krijgen we tenminste een plusje van de inspectie. Maar daarnaast doen we de Drempeltest.

Als uit die test blijkt dat dat de school dat jaar een bak vol domme leerlingen heeft, kunnen ze tegen de inspectie zeggen: van deze leerlingen kun je geen hoge Cito-score verwachten. Dat is het spel.''