Van Zweden zet Beethoven compleet op super audio-cd

Als eerste orkest ter wereld zet het Residentie Orkest onder leiding van Jaap van Zweden de negen symfonieën van Beethoven Live op super audio-cd. Deze nieuwe mutatie van de cd biedt niet alleen betere geluidskwaliteit, maar ook een andere geluidskarakteristiek. Naast links en rechts, het oude stereo, hoort men met super audio ook akoestiek en diepte, een soort `stereo van voor naar achteren'. Dat resulteert in `surround', waarvoor wel een speciale afspeler en vijf speakerkasten nodig zijn. De zogeheten sacd is echter ook afspeelbaar op normale cd-aparatuur, dan uiteraard zonder het super audio-effect.

Het afgelopen weekeinde nam de platenmaatschappij Universal voor het label Philips in Den Haag Beethovens Negende symfonie op, de complete Beethoven-box wordt nog dit voorjaar uitgebracht. Het Residentie Orkest, Philips en Universal zijn er trots op, de AVRO wijdt aan het project ook nog twee tv-documentaires van vijftig minuten. Het leek dus vanzelfsprekend dat vrijdagavond het concert in nationale sfeer werd begonnen met het door het publiek krachtig en staand meegezongen Wilhelmus, de Nederlandse voorloper van het Alle Menschen werden Brüder. Maar het Wilhelmus was toch vooral gericht aan de jarige koningin Beatrix, zo bleek uit het hoera-geroep.

Jaap van Zweden is een vurig bewonderaar van Beethoven, wiens koorfinale van de Negende van alle muziek hem zelfs het meest emotioneert. Hij dirigeerde in Den Haag al eerder op geanimeerde wijze een Beethoven-project met vier symfonieën en een aantal solo-concerten. Van Zweden leidde bij de Nationale Reisopera bruisende en onstuimige uitvoeringen van Beethovens Fidelio, waarmee hij in 2001 zijn operadebuut maakte. En in juni wordt de Beethoven-box bij het Residentie Orkest gevierd met opnieuw een Beethoven Festival.

Toch viel deze Negende symfonie niet erg mee. Wellicht wat anders en gerichter luisterend bij deze sacd-opname, waarbij het juist zo om de akoestiek gaat, leek de akoestiek van de Dr. Anton Philipszaal platter, droger en vlakker dan ooit. Bovendien nam Van Zweden de Negende veelal in hoge tempi, alsof hij vreesde dat de symfonie, die ruimschoots op één cd past, daarvoor toch te lang was.

Tussen de woorden, de zinnen en de alinea's van Beethovens muzikale betoog ontbraken de komma's, de punten en de alineastops, die normaal resulteren in lucht, rust en welsprekendheid. Temidden van die flitsende haast vormde een zeldzaam soevereine passage voor celli en bassen in het vierde deel eindelijk voor een erg welkom diepgravend contrapunt.

Maar na afloop, toen bij een demonstratie van de nieuwe techniek de super audio-opname in de regelstudio deels werd afgedraaid, vielen sommige bezwaren weg en leek het alsof er nauwelijks verband was tussen concert en opname. Het klinkende resultaat uit de speakers versloeg op verbluffende wijze het echte concert. Als Beethoven dit had kunnen horen, had hij zijn oren niet geloofd en Philips geprezen om het mission statement `Let's make things better'.

Concert: Residentie Orkest en koor Musikverein Düsseldorf o.l.v. Jaap van Zweden m.m.v. Camilla Tilling, Charlotte Hellekant, Julian Gavin en Nathan Berg. Programma: L. van Beethoven: Symfonie nr 9. Gehoord: 31/1 Dr. Anton Philipszaal Den Haag.