Rijnvos zoekt en vindt muziek op plein in Venetië

,,Zoek verder, blijf zoeken'', geboden Beethoven en meer recentelijk de in 1991 overleden Venetiaan Luigi Nono. Maar de avantgarde verwaterde. Revolutie, regressie, restauratie, zo zijn wel de diverse stadia van de naoorlogse moderne muziek omschreven. Toch brengt het Nieuw Ensemble met het programma `Vers van de pers' – reeds eerder te horen op de festivals Klangspuren in Innsbruck en Voix Nouvelles in Royaumont – tenminste één substantiële compositie die Nono's gebod eer aan deed.

Richard Rijnvos (1964) onderzocht in aqua alta voor harp en negen instrumenten, als eerste stuk in een cyclus, de schaduwkanten van de stad Venetië. Daarbij liet hij zich inspireren door het verlaten nachtelijke plein voor de San Marco dat herhaaldelijk onder water staat: het aqua alta. In de partituur staan de architectonische grondplannen van de San Marco-basiliek en het Dogen-paleis afgedrukt. Ze dienden ook als blauwdruk voor de compositie.

Aqua alta is niet zoals de bezetting doet veronderstellen een harpconcert, maar eerder een tripel-concert voor de vooraan opgestelde vibrafoon, celesta en harp. Opmerkelijk is dat de harp niet één arpeggio speelt. Alle accoorden van twee of meer tonen klinken tegelijk. Omsluierd gebrachte tertsenfiguren geven het werk iets vertrouwds, al ontbreekt toch de tonaliteit.

Opmerkelijk is voorts de grote tegenstelling in ratelende guirlandes naar omlaag, stollend in statisch uitdijende kringen, alsof iemand een handvol steentjes laat plonzen in het water. Lange rustpauzes staan zwanger van de spanning, zwanger van geluid dat op springen staat, dat wel moet exploderen onder grote druk. Die statische aspecten zijn dan ook in wezen de meest dynamische. Tenslotte brengen de klokslagen van de Campanile die in Venetië het einde van de dag markeren, tevens het einde van de compositie. Schitterende intrigerende muziek, hoogstens iets te lang uitgewerkt.

Dan klinkt nog een compositie van Toshio Hosokawa (1955), een verdere uitwerking van een stuk voor cellist Yo-Yo Ma dat vorig seizoen op het Zijderoute-festival zijn première beleefde. Dit is muziek als gebed: de Japanner is niet voor niets de grootste favoriet van de mystica Goebaidoelina.

Daarmee is het met het substantiële aandeel op het concert gedaan. De Spanjaard Miguel Gálvez-Taroncher verslikt zich in een hartig basklarinetconcertje, de Pool Adam Falkiewcz moet het vak nog leren en Artjom Kims Stabilis-Mobilis is gewoon `Spike Jones in Tasjkent', groteske, niet onsmakelijke filmmuziek. Tot een geheel eigen universum bleek slechts Rijnvos in staat.

Voor het gewetensvol musicerende Nieuw Ensemble stond deze keer niet Ed Spanjaard maar David Porcelijn, die in Tasjkent tijdens een invalsbeurt Kims werk wist te redden.

Concert: Nieuw Ensemble o.l.v. David Porcelijn met werken van Rijnvos e.a. Gehoord: 28/1 De Rode Hoed, Amsterdam. Herh.: 4/2 Lantaren Rotterdam. Radio-opname VPRO voor uitzending in juni.