Poppenspel over Hitlers laatste uren

Helga, Hilde, Helmut, Holde, Hedda en Heide. De kinderen van Joseph Goebbels zijn op het toneel zes keurig op een rij gezette poppen, maar kinderlijke poppen zijn het niet, ze zien eruit als spoken. Alsof de dood hen al te pakken heeft, voor eeuwig.

Het `Stuffed Puppet Theatre' maakte een voorstelling over de laatste uren van die kleintjes, en van hun vader, hun tante, hun ome. Ze zitten met z'n allen in Hitlers Berlijnse bunker en boven hun hoofden maken de Russen korte metten met het Derde Rijk: we horen gedreun en soms een nabije explosie. Onderwijl zeurt Eva Braun over Hitlers snor die al grijs begint te worden en ze luistert amper naar Goebbels, die steeds maar zegt dat de Führer een toespraak moet houden, een glorieuze toespraak, zoals vroeger.

Poppenspeler Neville Tranter bedacht zichzelf ook een rol toe, die van Hitlers adjudant Heinz Linge. Onopvallend brengt Tranter zijn poppen tot spreken en bedeesd voorziet Linge hen van de gewenste spullen. Van cyaankali bijvoorbeeld, het afscheidsgif dat zij nog even laten staan. Heinz doet alles wat zijn heren van hem willen, maar één keer aarzelt hij. Bij de kinderen. Heinz Linge wil hen redden, hij wijst hen de vluchtroute aan. Alleen is die Helmut zo verdomde eigenwijs. ,,Onkel Wolf zegt dat wij veel sterker zijn dan de Russen en de Amerikanen.'' De kleine nazi Helmut wil blijven. En Heinz moet hem en zijn zusjes alsnog doden: een tragische rol, mooi gespeeld door de enige echte mens in dit gezelschap.

Want de anderen, dat zijn niet alleen poppen maar ook monsters. Met rode, uitpuilende ogen en met wijd opengesperde bekken, even vervaarlijk als de muil van de wolfachtige hond die naast Hitler de wacht houdt maar wel veel spraakzamer. Tranter geeft hen akelige stemmetjes die allemaal op elkaar lijken. Deze karikaturen zouden snel gaan vervelen als daar niet de tekst was van Jan Veldman. Een tekst vol hardheid en toch vol mededogen.

We verachten Eva Braun om haar gebrek aan respect voor de vermoorde joden, maar we vinden haar ook zielig, omdat ze al zo lang en zo vergeefs op een teken van liefde van Adolf Hitler wacht. We walgen van de naijver tussen Goebbels en zijn (kort in de bunker aanwezige) rivaal Hermann Göring, maar met Goebbels' angsten leven we mee, net als met die van Hitler. ,,Schicklgruber, ik heb je'', sart de bont uitgedoste Dood, en Adolf krimpt ineen: Schicklgruber, dat was de achternaam van zijn vader, van een arm en onwettig kind. Ineens is de dictator al zijn glans kwijt – en tegelijk zijn monsterachtigheid.

Kleinheid maakt menselijk, zelfs als het om poppen gaat.

Voorstelling: Schicklgruber, door Stuffed Puppet Theatre. Concept, poppen, spel: Neville Tranter. Gezien: 1/2 Theater Bellevue, Amsterdam. Tournee t/m 30/4; inl 033-465 2660 of www.stuffedpuppet.nl