`Leeftijd ruimteveer speelde geen rol'

De oorzaak van de ramp met de Columbia is nog niet bekend. Maar het meest waarschijnlijk lijkt toch een beschadiging van het hitteschild bij de lancering.

Wat veroorzaakte de ramp met de Columbia? In eerste instantie richt de aandacht zich op de onderzijde van de linkervleugel van het ruimteveer. Gisteren maakte de NASA bekend dat de temperatuur op die plek om 8.54 uur lokale tijd, zes minuten voor het uiteenvallen van het toestel, met tientallen graden omhoogschoot.

Een minuut eerder, toen de Columbia op 65 kilometer hoogte de grens tussen Californië en Nevada met een snelheid van 18.000 km/u naderde, waren temperatuursensors in het hydraulische systeem van de linkervleugel van het ene op het andere moment uitgevallen. ,,Alsof iemand een draadje had doorgeknipt'', aldus Ron Dittemore, hoofd van het Shuttle-programma.

Twee minuten voor de ramp, aldus Dittemore, rapporteerde de Columbia een toenemende luchtweerstand, opnieuw ter linkerzijde. Het toestel probeerde hiervoor met hoogteroeren automatisch te corrigeren. Uit niets blijkt dat de zeven bemanningsleden de problemen met hun toestel in de gaten hadden. Terwijl de Columbia boven Texas aankwam, bleef de luchtweerstand stijgen. Kort daarna vielen alle contacten met het grondstation weg.

De problemen met de linkervleugel werden onmiddellijk in verband gebracht met een incident tijdens de lancering van de Columbia, op 16 januari. Tachtig seconden na vertrek van lanceerbasis Cape Canaveral brak van de externe brandstoftank van de Shuttle, vol (zeer koude) vloeibare zuurstof en vloeibare waterstof, een stuk keihard isolatieschuim af, waarna het tegen de onderzijde van de linkervleugel ketste.

Het incident werd een dag later ontdekt bij het bestuderen van de videobeelden van de lancering. Iets dergelijks had zich bij een eerdere Shuttle-vlucht ook al eens voorgedaan, zonder consequenties. Aanvankelijk stelde de NASA dat onderzoek had uitgewezen dat de botsing van het stuk isolatiemateriaal tegen de vleugel ,,geen gevolgen'' zou hebben. Wel kreeg de bemanning van de Columbia de opdracht om direct na het afstoten van de brandstoftank foto's te maken. Het opsporen van een eventuele beschadiging via een ruimtewandeling was geen optie, laat staan een reparatie.

Gisteren erkende Dittemore dat de klap toch een of meer hittewerend tegeltjes kan hebben beschadigd, wat bij terugkeer van de Columbia een reeks problemen ontketende, uitmondend in de volledige desintegratie van het toestel. Tegelijk benadrukte hij dat het nog veel te vroeg is om een oorzaak van de ramp aan te wijzen. Nauwgezette analyse van alle binnengekomen computergegevens, tot 32 seconden nadat het contact met de bemanning was verbroken, zal samen met het onderzoek aan de neergekomen restanten van de Columbia zal uitsluitsel moeten bieden.

De Columbia, gebouwd in 1981, was de oudste Space Shuttle en was bezig aan zijn 28ste vlucht. In 1999 is het ruimteveer voor honderden miljoenen euro's opgeknapt. Alhoewel op het moment van de ramp de krachten op het toestel het grootst waren, ontkende Dittemore ten stelligste dat de Columbia aan ouderdom zou zijn bezweken. Shuttles zijn ontworpen voor honderd vluchten.

De ramp met de Columbia heeft grote consequenties voor de internationale bemande ruimtevaart. Zo is de opbouw van het internationale ruimtestation ISS voor een groot deel afhankelijk van transporten per Space Shuttle. Alleen die vloot van (tot zaterdag) vier toestellen is in staat zwaardere onderdelen de ruimte in te brengen, en om het ISS met korte tussenpozen aan te doen. De Russische Sojoez kan weliswaar bemanningen afleveren, maar is slechts geschikt voor eenmalig gebruik en meer dan twee lanceringen per jaar zit er voorlopig niet in.

Op dit moment verblijft een driekoppige bemanning (twee Amerikanen en een Rus) aan boord van het ruimtestation. Ze zouden in maart met een Shuttle worden opgehaald en zijn nu geheel afhankelijk van de Sojoez-capsules. Waarschijnlijk komen ze enkele maanden later terug.

Zondagmiddag vertrok van lanceerbasis Baikonoer in Kazachstan een Progress M-47, een Russisch voorraadschip dat het ISS tot juni van voedsel en brandstof zal voorzien. Overigens zit aan het ISS permanent een Sojoez gekoppeld waarmee de bewoners in geval van een calamiteit direct naar huis kunnen.

De ramp met de Columbia heeft de vraag naar het nut van bemande ruimtevaart weer eens nadrukkelijk aan de orde gesteld. Binnen de wetenschap overheerst de opvatting dat met onbemande ruimtevaart, die tien keer goedkoper is dan de bemande, met geautomatiseerde proefopstellingen praktisch dezelfde resultaten zijn te behalen.

Wetenschap komt op het ISS nauwelijks aan bod, is de klacht, zeker niet na de forse bezuinigingen die de NASA onlangs heeft doorgevoerd. De permanente ISS-bemanning is toen teruggebracht tot drie astronauten, die bijna al hun tijd kwijt zijn aan het op orde houden van het station. Onderzoekers zien met lede ogen aan hoe het ISS wetenschappelijk interessantere, onbemande ruimtevaartprojecten blokkeert. In hun ogen is bemande ruimtevaart vooral een relict van de Koude Oorlog.