Knik-knak knekel

Net als zwanen zingen popmusici hun opmerkelijkste lied kort voor hun dood. In een serie over de zwanenzangen van te vroeg gestorven sterren vandaag `The Paddi-Wack Song' van Ritchie Valens, die precies 44 jaar geleden omkwam bij een vliegtuigongeluk.

`The day the music died' wordt het genoemd, en niet alleen in Don McCleans klassieke popsong `American Pie'. Drie februari 1959. Op die dag stortte in de buurt van Mason City, Iowa, een klein vliegtuigje neer met vier personen aan boord: een niet volledig gediplomeerde piloot, een verdienstelijke rock-'n-rollzanger die luisterde naar de bijnaam The Big Bopper, en twee van de grootste beloftes van de Amerikaanse popwereld, Buddy Holly (22) en Ritchie Valens (17). Holly, de zanger van onder meer `Peggy Sue' en `That'll Be The Day', had anderhalf jaar van zijn roem kunnen genieten. Valens had nog maar zeven maanden eerder zijn eerste hit gescoord (`Come on, Let's Go'). Op het moment dat hij verongelukte, stond zijn dubbele single `Donna'/`La Bamba' in de top van de Billboard hitparade.

Ritchie Valens, geboren als Richard Valenzuela in San Fernando, heeft altijd in de schaduw gestaan van Buddy Holly. Muzikaal bezien is dat terecht. Zijn oeuvre, een twintigtal zelfgeschreven nummers en een half dozijn covers, is veel bescheidener dan dat van Holly, die door zijn experimenteerzucht in de studio geldt als een voorloper van de Beatles en de Beach Boys. Dat Valens niettemin qua invloed weinig onderdoet voor Holly, komt door zijn grootste hit: `La Bamba'. Het van oorsprong Mexicaanse volksliedje werd in de versie van Valens een opzwepende rocksong en inspireerde niet alleen John Lennon (die de sound verwerkte in onder meer `Twist And Shout') maar ook Jagger & Richards (die `La Bamba' al opnamen toen ze nog niet de Rolling Stones heetten) en de gitaristen van de hardrockgroep Led Zeppelin. Sommige pophistorici beweren zelfs dat het drie-akkoordengeweld van `La Bamba' aan de basis stond van de garagerock en de punk. Zonder Valens geen Kinks, zonder Kinks geen Iggy Pop en zonder Iggy Pop geen Ramones.

Nog afgezien hiervan is Ritchie Valens de geschiedenis ingegaan als de eerste grote popster van Latino-afkomst – een voorbeeld voor sterren als Carlos Santana, Jennifer Lopez en Shakira. Er moet onder chauvinistische Chicanos nog steeds heel wat worden afgevloekt over die noodlottige zondagnacht in februari 1959, toen Valens met een van de leden van Holly's begeleidingsband kop-of-munt gooide om een plaatsje in de gecharterde Beechcraft Bonanza. Valens won (`Dit is het enige dat ik ooit heb gewonnen' moet hij tegen zijn concurrent gezegd hebben) en stortte een uur later neer. De ironie was dat hij sinds zijn vijftiende had geweigerd om te vliegen, omdat zijn beste vriend gedood was door een stuk van een neerstortend vliegtuig. Het overwinnen van zijn vliegangst – hij zag op tegen de ijskoude busrit naar de volgende stop – kostte hem zijn leven.

Meteen na Valens' dood schoten de verkopen van `Donna'/`La Bamba' omhoog; iedereen wilde de zwanenzang van het jonggestorven genie op de eigen pickup kunnen draaien. Maar was het wel Valens' zwanenzang? De sentimentele ballade `Donna' zeker niet, al klonk het liedje droevig en grossierde het in teksten als `I'm left all alone / All by myself / To wander and roam'. En ook `La Bamba', met z'n simpele Spaanse tekst over een jongen die zijn meisje ten dans vraagt, valt niet in de categorie Famous Last Songs. Te meer daar de matig Spaans sprekende Valens ervoor gekozen had om het tweede couplet van het oude liedje niet te zingen. Met een tekst als `Para subir al cielo / Se necesita una escalera grande' (`Om naar de hemel te gaan / heb je een grote ladder nodig') had hij legendarische zwanenzangen als `Three Steps To Heaven' (Eddie Cochran †1960) en `I'll Never get out Of This World Alive' (Hank Williams †1953) naar de kroon kunnen steken.

De zwanenzangvorser richt zijn aandacht dus op de drie laatste liedjes die Valens opnam op 20 januari 1959, twee weken voor zijn dood. Aanvankelijk met weinig resultaat. `Stay Beside Me', een enigszins zoete ballad, is een liefdesverklaring van een jongen aan zijn nieuwe vriendinnetje. `Hurry Up', een aanstekelijk deuntje dat met veel (hoog) vertoon door Valens wordt gezongen, vertelt het verhaal van een meisje dat haar liefje altijd maar laat wachten. En `The Paddy-Wack Song' is een snel rockende bewerking van een Amerikaans aftelrijmpje, waaraan op het eerste gehoor weinig bijzonders valt te ontdekken.

Totdat je goed naar de tekst luistert. `The Paddi-Wack Song' bestaat uit zeven bijna identieke coupletten waarvan de eerste luidt: `Well this old man, he played one / He played knick-knack on my thumb / Knick-knack paddi-wack, give the dog a bone / This old man came rolling home.' In ieder volgend couplet wordt in de eerste regel een ander cijfer ingevuld, waardoor het rijmwoord in de tweede regel moet mee veranderen: two rijmt dan op shoe, five op jive, enzovoort. Alle cijfers tot acht komen aan bod, behalve vreemd genoeg three. Op een Valens-site op internet las ik dat deze omissie wel door de kenners is opgemerkt, maar dat niemand er veel belang aan heeft gehecht.

Ik kreeg kippenvel. We spreken hier over de zwanenzang van Ritchie Valens, bijgenaamd `the old man', omdat hij er niet uitzag als een tiener maar als een veertigjarige. Ritchie Valens, die twee weken later dood gevonden zou worden in een stoppelig en besneeuwd maïsveld in Iowa. Op drie februari. Valens móet een voorgevoel gehad hebben. En daarmee is `The Paddi-Wack Song' een zwanenzang zoals er maar weinig gemaakt zijn: een waarin de knekels onder de oppervlakte rammelen.

Op www.nrc.nl/dossiers: de zwanenzangen van o.a. Buddy Holly en Sid Vicious.