Het gezicht van het nieuwe China

Yao Ming is de grootste `hit' in het Amerikaanse basketbal. China's belangrijkste ambassadeur veroverde in zijn debuutjaar in de NBA een basisplek in de All Star Game van komende zondag, ten koste van Shaquille O'Neal.

Dunken deed Yao Ming bijna nooit in China, waar hij als speler van de Sjanghai Sharks uitgroeide tot de beste basketballer van het land. Als een acrobaat de bal tijdens een spectaculaire sprong door het net jagen, past nu eenmaal niet bij de zachtmoedige aard van de Chinezen. In de VS werd die sportieve vorm van vernedering van de tegenstander wel van `de kleine reus' verlangd. Als tiener beleefde hij eens een trainingskamp van Michael Jordan. Elke keer als Yao de kans kreeg om met een dunk te scoren maar in plaats daarvan de bal simpel in het net liet vallen, liet de trainer Yao's teamgenoten voor straf een paar rondjes rond het veld lopen. Op een gegeven moment smeekten zijn medespelers de Chinees de bal in godsnaam te dunken. ,,Pas na een week en heel veel rondjes lopen dunkte ik elke keer als het kon'', zei hij vorig jaar tegen een verslaggever van de sportzender ESPN.

De jackpot rinkelt in Houston; voor Houston Rockets, dat sinds het begin van het seizoen over de grootste publiekstrekker in z'n geschiedenis beschikt, en voor hoofdrolspeler Yao Ming zelf. De center die aanvankelijk werd vergeleken met de Nederlander Rik Smits – lang en waardevol maar weinig atletisch – maar nu al tot letterlijk en figuurlijk een van de grootsten uit de Noord-Amerikaanse basketbalcompetitie wordt gerekend, tekende afgelopen week zijn vetste reclamecontract. Niet in het land van zijn nieuwe werkgever, maar in zijn vaderland. Hij ging in zee met (staats)telecommunicatiebedrijf China United, de één na grootste aanbieder van mobiele telefoons in het land dat 1,3 miljard inwoners telt. Dat eerste (tweejarige) reclamecontract in eigen land levert Yao volgens de Bejing Morning Post 40 miljoen yuan op, 4,8 miljoen dollar. Het bedrijf had dat graag over voor de bekendste sportman van China. Al eerder had het Chinese biermerk Yanjing een sponsorcontract ter waarde van één miljoen dollar afgesloten met de Houston Rockets.

De BV Yao Ming floreerde al dankzij een transferbedrag van ruim 18 miljoen dollar voor een vierjarig contract dat de Rockets voor hem betaalden, en sponsorovereenkomsten met creditcardmaatschappij Visa, computerbedrijf Apple en sportartikelenfabrikant Nike. Het eerste tv-spotje van China United met Yao – die reclame maakt voor de snelle verbinding waarmee foto's en videobeelden kunnen worden gedownload – was vrijdag aan de vooravond van het Chinese nieuwjaar (zaterdag 1 februari) te zien, in een oudejaarsshow die met ongeveer één miljard kijkers het best bekeken tv-programma van het jaar is.

De zoon van de basketballers Yao Zhi Yuan en Fang Feng Di (ex-international) kwam ter wereld op 12 september 1980, in Sjanghai. Het ventje groeide uit tot een van de langste Chinezen. In het geval van Yao Ming is het juiste antwoord op het clichéraadsel `Hoe lang is een Chinees': 2 meter 26. Dat is twee centimeter korter dan de langste speler in de NBA, Shawn Bradley van de Dallas Mavericks. Yao's bovenlichaam is vergeleken bij dat van andere centers in de NBA aan de iele kant, maar incasseren en uitdelen kan Yao als de beste. Voor iemand van zijn lengte is hij ook erg atletisch. En hij passt een bal zoals bijna niemand hem dat nadoet. Punten maken en tegenstanders de bal afhandig maken zitten in z'n basispakket.

Yao is niet de eerste Chinees in de NBA – Wang ZhiZhi (LA Clippers) en Mengke Bateer (Denver Nuggets) gingen hem voor – maar hij is wel de populairste. ZhiZhi en Bateer kunnen niet eens in zijn schaduw staan. In juni dacht Shaquille O'Neal grappig te zijn: `Zeg maar tegen Yao Ming, ching, chong yang wah ah so'. Dat zette kwaad bloed bij veel Aziaten in de VS. Vorige maand nam Yao sportieve wraak. De Rockets versloegen de Lakers.

Voordat Ming in Houston arriveerde, had zijn moeder daar al als kwartiermaker gefungeerd. Van een huis in een voorstad van de Texaanse stad maakte ze een plek waar Yao tot rust kan komen. De kookkunsten van zijn moeder worden geroemd. Vooral haar Chinese kippensoep schijnt bijzonder te zijn. Yao is ook een liefhebber van de Amerikaanse keuken. Steak en Kentucky Fried Chicken behoren tot zijn favorieten. Moeder en zoon delen de woning met Yao's tolk, Colin Pine. De Amerikaan doet meer dan vertalen: hij is tevens Yao's gids in de Amerikaanse samenleving en privéchauffeur. De Chinees is niet in het bezit van een rijbewijs. Zijn vader woont nog in China en vliegt regelmatig op en neer tussen Sjanghai en Houston. Het succes van Yao stelde zijn ouders in staat om hun eerste auto te kopen en een riant appartement te betrekken vlakbij het stadion van de Sjanghai Sharks, de club die vorig seizoen dankzij Yao de nationale titel won. Omgekeerde wereld: Yao's plaats bij de Sharks werd ingenomen door een Amerikaan, de 25-jarige Daniel Raymond McClintock, die in de NBA zes wedstrijden speelde bij de Denver Nuggets.

Tijdens de jaarlijkse draft – de `transferperiode' – van de NBA in juni vorig jaar zorgde Yao voor een primeur: het was de eerste keer dat een buitenlander als eerste werd gekozen. Intussen is hij de belangrijkste nieuwkomer in de NBA die aanspraak maakt op de titel van `rookie van het jaar' – de beste debutant. De voorlopige kroon op zijn komeetachtige carrière is zijn uitverkiezing voor de All Star Game van komende zondag. In Atlanta vindt dan het jaarlijkse duel plaats tussen de twee beste gelegenheidsteams uit het oosten (Eastern Conference) en het westen van het land (Western Conference). Bij de sterren uit het westen staat niet Shaquille O'Neal (LA Lakers) in de basis, maar Yao.

Ook de NBA doet goede zaken sinds de komst van Yao. Wat met ZhiZhi en Bateer niet lukte – penetreren in een markt van meer dan een miljard mensen – slaagt nu dankzij de avonturen van Yao wonderwel. Er is zelfs een Chinese versie van de website van de NBA (www.nba.com) en het aantal Chinezen dat de wedstrijden van Yao en Houston Rockets volgt, is soms groter dan het aantal inwoners van de VS. Richard Nixons pingpongdiplomatie van begin jaren zeventig, die Amerika en de VS dichterbij elkaar bracht, lijkt kinderspel vergeleken bij de manier waarop Yao Chinezen en Amerikanen dichter bij elkaar brengt.

Team Yao is de naam van een groep mensen van de Graduate School of Business van de universiteit van Chicago die de marketingstrategie voor Yao Ming uitstippelt. Een team van tien studenten maakte een studie van de Chinese consumentenmarkt en ontwikkelde een marketingprogramma voor de basketballer. Niet de hoogste bieder is belangrijk, maar het produkt waaraan Yao zijn naam verbindt. De produkten waarvoor hij reclame maakt moeten bij hem passen, niet andersom.

In de VS schieten fanclubs voor Yao als paddestoelen uit de grond, de Rockets-shirts met nummer 11 vliegen over de toonbank. In elke stad die de Rockets aandoen, zitten sinds dit seizoen meer Chinezen dan ooit op de tribunes en ook bij uitwedstrijden is Chinees vermaak onderdeel van het amusement dat onlosmakelijk verbonden is met de duels in de VS. Nooit tevoren dansten er op de gelakte parketvloeren in de NBA zoveel draken. ,,Hij is onze nieuwe Bruce Lee'', verzuchtte een in de VS studerende student uit Sjanghai in de Seattle-Post Examiner. Tijdens elk thuisduel zingen de fans het onlangs gecomponeerde Yao Ming-lied. Yao Ming bust on the scene, with the bling bling. Dominating other teams, it's a Ming thing.

Volgens de Chinese dierenriem is het sterrenteken van Yao aap. Op een 2003-kalender wordt de aap omschreven als a fast earner, een snelle verdiener. Bedoeld wordt wellicht a fast learner, een snelle leerling. Beide zijn van toepassing op Yao Ming.

Mooie jaren liggen in het verschiet, met als gedroomde apotheose de olympische basketbalfinale in 2008 in Peking. Tijdens China-VS maakt de dan 27-jarige Yao de beslissende tweepunter, met een dunk waar de vonken van af vliegen.