Havel dankt en vraagt vergiffenis

Václav Havel is weer gewoon burger. Gisteravond werd de presidentiële vlag op de Praagse burcht gestreken. Kort daarvoor sprak de 66-jarige voormalige dissident het Tsjechische volk voor de laatste keer toe in zijn hoedanigheid van president.

In die toespraak riep hij in herinnering hoe hij tijdens de Fluwelen Revolutie in 1989 vanuit het niets president van Tsjechoslowakije werd: ,,Ik was ervan overtuigd dat ik die functie maar een paar maanden zo uitoefenen, tot de eerste vrije verkiezingen''.

Met een kleine onderbreking in 1992 – toen Tsjechië en Slowakije uiteengingen – is Havel dertien jaar lang president geweest van Tsjechoslowakije en vervolgens Tsjechië. Hij dankte de Tsjechen voor hun steun. ,,Die heb ik des te meer gewaardeerd omdat ik vaak een minderheidsstandpunt heb ingenomen en daarmee soms meer afkeuring dan erkenning vond.'' Hij gaf toe ook fouten te hebben gemaakt. De scheidend president vroeg ,,allen die ik op een of andere manier heb geschaad of die het niet met mij eens waren of gewoon een hekel aan me hadden'' om vergiffenis. Zelf toonde hij zich ook vergevingsgezind.

Het feit dat het Tsjechische parlement er nog niet in is geslaagd om een opvolger te kiezen noemde Havel ,,jammer maar geen ramp''. Hij zei alle vertrouwen te hebben in de twee mannen die zijn verplichtingen voorlopig overnemen: premier Vladimír Špidla en parlementsvoorzitter Lubomir Zaoralek, beiden sociaal-democraten.

Een nieuwe president is nog niet in zicht. Formeel moet het parlement nu binnen dertig dagen een nieuwe president kiezen. Twee pogingen, op 15 en op 24 januari, mislukten omdat geen van de kandidaten voldoende steun kreeg. Achter de schermen wordt nu druk onderhandeld over een gemeenschappelijke kandidaat. Een compromis is niet in zicht.

Tsjechische media speculeren daarom over de mogelijkheid dat het parlement helemaal geen president zal kunnen kiezen en uiteindelijk zal besluiten om over te gaan tot directe presidentsverkiezingen door het volk. Dat zou een vertraging van vele maanden kunnen opleveren.

Vooral de regerende sociaal-democraten zouden daar belang bij kunnen hebben. Zij hebben na de nederlaag van hun leider Miloš Zeman bij de stemming op 24 januari geen sterke tegenkandidaat tegen de liberale conservatief Václav Klaus. In hun waarnemende functie zouden premier Špidla en parlementsvoorzitter Zaoralek tot aan de directe verkiezingen een aantal belangrijke benoemingen kunnen verrichten.