Steeds meer illegalen uit zichzelf weg

Steeds meer uitgeprocedeerde asielzoekers en illegalen verlaten Nederland op eigen initiatief. Dat blijkt uit recente cijfers van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM).

Deze intergouvernementele organisatie regelt de vrijwillige terugkeer van vluchtelingen of mensen zonder verblijfsvergunning.

Het afgelopen jaar gingen 2.057 mensen met hulp van de IOM terug naar hun eigen land. In 2001 waren dat er nog 1.389. IOM-districtsmedewerker H. van Rhee denkt dat dit te maken heeft met de strengere uitvoering van de nieuwe Vreemdelingenwet.

Het leven van illegalen in Nederland is sinds halverwege de jaren negentig aanzienlijk zwaarder geworden, als gevolg van striktere regels en wetten. Uit eerder gepubliceerd onderzoek van de Erasmus Universiteit bleek dat illegalen de afgelopen jaren vaker voor lichte delicten worden aangehouden. De onderzoekers noemen dat overlevingscriminaliteit.

Uit gesprekken van deze krant met een groot aantal illegalen – uit Latijns Amerika, Afrika, Oost-Europa en China – blijkt dat veel van hen juist zo keurig mogelijk proberen te leven om te voorkomen dat ze worden aangehouden. Ze betalen in de tram, ze rijden in het donker niet zonder licht op hun fiets, ze betalen de rekening van hun mobiele telefoon op tijd.

In Nederland wonen naar schatting tussen de 112.000 en 163.000 illegalen. Dat is naar verhouding minder dan in veel andere westerse landen. Dat komt door de stipte bevolkingsregistratie, de strakke regulering van de arbeidsmarkt en de afscherming van sociale voorzieningen in Nederland. Die maken het voor illegalen moeilijker het hoofd boven water te houden.

Illegale Chinezen en Afrikanen in Nederland worden vaak uitgebuit door landgenoten die wel een geldige verblijfsvergunning hebben. Dat zeggen illegalen uit China, Ghana, Benin en Niger. Veel van hen hebben een huisbaas of werkgever die afkomstig is uit hetzelfde land of uit dezelfde regio. Ze betalen veel geld voor een kamer in onderhuur, die ze meestal delen met andere illegalen, en ze verdienen weinig.

,,We zijn allemaal gekomen om het beter te hebben'', zegt een Chinees van 26 die illegaal in Amsterdam woont. ,,We zouden voor elkaar moeten zorgen. Maar de onderlinge verhoudingen zijn koud, vol jaloezie.'' Een Chinese kok die illegaal is, verdient bijvoorbeeld zo'n duizend euro per maand minder dan een kok met vergunning.

Twee mannen uit Benin die in de Amsterdamse Bijlmer wonen, brengen zes dagen per week van 's ochtends vroeg tot 's avonds folders rond. Ze verdienen 25 euro per dag. Hun directe baas, uit Ghana, heeft vijf bezorgers in dienst, maar hij krijgt betaald voor tien.

ZWARTWERKEN: maandblad M