Natte doeken tegen chemische wapens

In Noord-Irak maakt de overheid zich op voor de Amerikaanse oorlog tegen Irak. Het leger maakt de landingsbaan schoon. De burgers zoeken naar gasmaskers.

De teleurstelling is groot als Nader Fatemi eindelijk een gasmasker heeft gevonden. Hij had zich een ongeluk gezocht in de wirwar van straatjes en steegjes in de bazaar van Sulaymaniya. Onvindbaar bij de stallen met gekopieerde westerse films, niet aanwezig bij de schapenorganenafdeling; Fatemi's zoektocht naar het meest gewilde item van dit moment in het het de facto onafhankelijke Noord-Irak leek mislukt.

Tot hij op de stal van Karim Ali stuit, weggestopt in een uithoek van de bazaar. Ali verkoopt voornamelijk rotzooi. Maar op de toonbank liggen drie gasmaskers. Een menigte staat eromheen. De gelukkige klant wil het masker opdoen, maar er zitten geen elastieken aan. Als Fatemi het filter er aan wil draaien ziet hij een grote scheur bij het mondstuk. ,,Nutteloos'', zucht hij. Ook de andere zijn kapot. Toch verkoopt Ali ze. ,,De mensen zijn bang, ze willen zich goed voorbereiden op wat komen gaat'', zegt de verkoper blij. Hij had de maskers al jaren op de plank liggen.

De Koerden van Noord-Irak zijn vastbesloten zich niet weer te laten verrassen door de Iraakse president Saddam Hussein. Vroeger renden ze bij iedere dreiging ongeorganiseerd naar de bergen, maar sinds het leger van Saddam Hussein zich in 1991 in de nasleep van de Golfoorlog uit het gebied terugtrok, hebben ze een eigen overheid die plannen maakt. De Patriottische Unie Koerdistan (PUK), die heerst in het oostelijk deel van het gebied, is hard bezig voorbereidingen te treffen voor de Amerikaanse oorlog tegen Saddam en diens mogelijke vergeldingsacties.

,,We laten onze steden nu niet leeg achter voor Saddam'', zegt generaal Seyed Mustapha Qhader. Hij en zijn stafleden hebben een plan opgesteld waarbij in de steden zal worden gevochten als Saddams troepen er zouden binnenvallen. Speciale troepen hebben jaren geoefend om hun land te mogen verdedigen tegen een invasie. De Peshmerga's (zij die de dood in de ogen kijken) van de speciale Cobra-afdeling rennen de hele dag over stormbanen en slaan ijselijke kreten uit terwijl ze met dolken in de lucht prikken. ,,Op dit moment hebben we ongeveer 25.000 soldaten, datzelfde aantal kunnen we ook nog eens mobiliseren'', legt generaal Qhader uit.

Bij de grens met Saddams Irak zijn versterkingen aangebracht in de loopgraven en andere defensieposities. Afgelopen week is de 2,5 kilometer lange landingsbaan vlak bij Sulaymaniya van onkruid ontdaan. Met luchtcompressoren en onder zware militaire bewaking werd het asfalt schoongemaakt. ,,Wij hebben dan wel geen vliegtuigen, maar we moeten ons op alles voorbereiden. Misschien is die landingsbaan straks hard nodig'', zegt Qhader. Amerikaanse inspectieteams hebben de baan tegelijk bekeken.

Mochten de Iraakse troepen het onafhankelijke gebied intrekken dan kunnen de Koerden het zonder steun van buiten af drie á vier dagen uithouden, schat generaal Qhader. Dat wil zeggen, als de Iraakse president zijn vermoedelijke chemische wapens niet gebruikt. ,,Daar kunnen we ons niet goed op voorbereiden omdat we de spullen niet hebben.'' Het Koerdische leger heeft een tekort aan kleren, medicijnen en geld om soldij te betalen. Geld voor gasmaskers is er dus niet. ,,We hebben onze mannen opdracht gegeven om natte handdoeken voor hun gezichten te houden als we met chemische wapens worden aangevallen.''

Turkse vrachtwagens beladen met voedsel en medicijnen rijden de afgelopen dagen af en aan naar opslagplaatsen in Sulaymaniya: voorraden voor het geval grote vluchtelingenstromen op gang komen. Algemeen wordt verwacht dat een Amerikaanse aanval op Saddam Hussein grote aantallen vluchtelingen op de been zal brengen. Minimaal een half miljoen, denken de Koerden, van binnen het eigen gebied maar ook mensen die vanuit andere delen van Irak naar het noorden zullen vluchten. Voor de eerste opvang van die laatste groep zijn twee plekken aangewezen. Van daar uit zullen ze naar een ander, groter kamp worden gebracht. Daarnaast worden er vijf kampen gemaakt langs de Iraanse grens. ,,Er is water en elektriciteit. Onlangs is de grond er vlak gemaakt'', zegt Abdul Razzaq Mirzafeyli, lid van het `Noodcomité', minister van Relaties (met NGO's) en lid van het politbureau van de PUK, het hoogste orgaan binnen de partij. Probleem is echter dat het Noodcomité geen tenten heeft voor de vluchtelingen.

De dreiging met een gasaanval is waarschijnlijk voldoende om PUK-hoofdstad Sulaymaniya (600.000 inwoners), te laten leeglopen als de oorlog uitbreekt. Razzaq Mirzafeyli verwacht dat veel mensen naar hun families op het platteland in plaats van naar de kampen zullen gaan.

,,Saddam is er nooit voor teruggeschrokken om deze wapens tegen ons volk te gebruiken. Wie zegt dat hij het niet weer zal doen?'' Razzaq Mirzafeyli hoopt dat de Verenigde Staten gasmaskers en medicijnen naar de Koerden zullen sturen. ,,We hebben erom gevraagd, maar nog geen antwoord gekregen. Ik reken erop dat de VS ons in niet de kou zullen laten staan.''

Het Noodcomité worstelt met de vraag wanneer het de filmpjes gaat uitzenden op de lokale televisie waarin de bevolking wordt geleerd hoe te handelen tijdens een aanval met niet-conventionele wapens. Volgens Razzaq Mirzafeyli is de situatie nog niet dringend genoeg: hij wil de mensen niet nodeloos ongerust maken. Wel is het comité begonnen met het verspreiden van folders met hulpinstructies in het Koerdisch voor het geval van een gifgasaanval. Dit gebeurt via niet-goevernementele organisaties om de bevolking niet het idee te geven dat de overheid enige ongerustheid deelt.

Op de bazaar keert Nader Fatemi met lege handen huiswaarts. ,,Ik ben bang dat de Verenigde Naties ons ook geen spullen zullen sturen. Deze maskers zijn antiek: we zullen het zonder moeten doen.''

    • Thomas Erdbrink