LANGE TELOMEREN VERHOGEN KANS OP LANGER LEVEN

65-Plussers met korte chromosoomuiteinden (telomeren) hebben een bijna tweemaal grotere kans om het komende jaar te overlijden dan leeftijdgenoten met lange telomeren. Vooral de sterfte aan hartziekten (driemaal hogere kans) en infectieziekten (acht keer verhoogde) verschillen.

Bij iedere celdeling, waarbij de chromosomen worden gekopieerd om beide dochtercellen een volledig pakket erfelijk materiaal mee te geven, worden de telomeren iets korter. Behalve in geslachtscellen. Daar blijven de telomeren op lengte doordat het enzym telomerase er na iedere celdeling weer een stukje aan vast zet. Het betekent dat normale lichaamscellen niet oneindig kunnen delen. Er is discussie over de vraag of klonen daardoor korter leven, omdat die ontstaan uit een lichaamscel die al een aantal keren heeft gedeeld. Het was eigenlijk niet bekend of oude mensen beduidend korter leven als ze korte telomeren hebben.

Amerikaanse onderzoekers hebben daarom bij 143 mensen van 60 tot 97 jaar onderzocht of lange telomeren een kans op een langer leven geven. Bij die mensen was tussen 1982 en 1986 bloed afgenomen voor een medisch onderzoek. Het bloed was diepgevroren bewaard gebleven. De onderzoekers van de University of Utah in Salt Lake City gingen na hoeveel van de 143 mensen er inmiddels waren overleden en waaraan ze dood waren gegaan. (The Lancet, 1 febr)

De telomeerlengte vertoonde een continuüm: er was dus geen groep met korte telomeren of een aparte groep met lange telomeren. Voor de kansberekeningen werden de proefpersonen daarom verdeeld in de helft met de langste telomeren en de helft met de kortste telomeren. Tien jaar na bloedafname was van de ruim 70 mensen met kortere telomeren nog 50% in leven, terwijl 70% van de mensen met langere telomeren nog leefde. De korttelomerige vrouwen leefden gemiddeld 4,8 jaar korter; bij de mannen scheelde het 4,0 jaar. Het verschil was het duidelijkst bij de 60- tot 74-jarigen.

De grote vraag is hoe dat komt. Korte telomeren zijn an sich niet dodelijk. Het kan zijn dat er een mechanisme is van verminderde weerstand tegen allerlei ziekten dat ook tot gevolg heeft dat de telomeren korter worden. Dood en telomeerinkorting hebben dan een gezamenlijke oorzaak. De telomeerlengte wordt zeker beïnvloed door het aantal celdelingen. Er zijn bijvoorbeeld meer celdelingen nodig als iemand vanwege ziekte, zuurstofradicalen of slecht herstelde schade veel cellen verliest door geprogrammeerde celdood (apoptose). Hoe het ook zei: onderzoeksleider Richard Cawthon heeft patent aangevraagd op het ontwerp van de telomerenlengtebepalingstest. De test kan dus wel commercieel worden, maar medicijnen die telomeren verlengen zijn er nog niet.

    • Wim Köhler