Hollands dagboek: Hugo Heymans

Met medisch specialisten, een onderzoeker en een verzekeraar ging kinderarts prof. Hugo Heymans (56) afgelopen week naar Marokko. Doel: samenwerking. Heymans is gehuwd en heeft drie kinderen.

Donderdag 23 januari

Het motregent om 06.28 uur, na de verkiezingsnacht, in Amsterdam. Ik ga naar het AMC en werk drie kwartier in rust voorafgaand aan de eerste afspraak over een onderzoeksproject in Malawi. Daarna de wanorde van de dag: overdracht, opnames en problemen van de nacht, gevolgd door mijn onderwijsuurtje met arts-assistenten-in-opleiding. We bespreken en analyseren een dramatische patiënt. Dat is een zoektocht naar het denken van de dokter, of liever de kinderarts, en dat maakt verschil. Afspraken afgewisseld door de grote visite, een rondje langs patiënten, praten met assistenten, studenten, patiëntjes en ouders. Op de terugweg naar mijn kamer loop ik na te praten in mezelf.

Om 16.00 uur loopt de kamer vol met de groep voor Marokko. Het draaiboek wordt besproken, taken verdeeld, cadeautjes bedacht. We willen een gezamenlijk onderzoeksprogramma opzetten met het academisch ziekenhuis in Casablanca, omdat Marokkaanse patiënten soms problemen hebben die specifieke expertise vergen. Zo is de sterfte onder Marokkaanse kinderen twee keer zo hoog als bij autochtone kinderen, en verlopen longontsteking en astma soms anders dan we gewend zijn. Daarnaast stellen de patiëntjes je voor nieuwe cultureel bepaalde vragen. Moet je bijvoorbeeld tieners met suikerziekte niet afraden mee te doen aan de ramadan? Morgenavond begint het. 's Avonds laat, thuis in m'n eigen werkkamer, zet ik de plaatjes van een van mijn voordrachten op orde.

Vrijdag

De voorruit van mijn auto is bevroren, dus sta ik met een plasticje in de vroege ochtend te krabben. Auto naar de APK, en toch op tijd voor de research-bespreking. ,,Hé, ben je er nog, ik dacht je...''. ,,Nee, vanmiddag laat pas.'' De plaatjes van ons kinderziekenhuis worden in PowerPoint door verschillende medewerkers gemaild en tot een helder overzicht samengevoegd. Vervolgens in de kleine o zo makkelijke memory stick opgeslagen, triomf der techniek, in Sjanghai op straat gekocht.

De fundraisers voor ons nieuwe kinderziekenhuis druppelen binnen. Er staat iets ongelooflijks te gebeuren, de basis voor onze brood- maar vooral ook kindnodige vernieuwbouw, de metamorfose in de zorg voor kinderen, is wellicht gelegd en dat is te gek. Nog een patiëntje met ouders bespreken. Ik voel de spanning, zie verdriet. En dan naar huis, koffer pakken, een snelle maaltijd met vrouw en twee kinderen, in de auto naar Schiphol. Het vliegtuig is niet vol, tijd om het gedetailleerde programma nog eens door te lezen. Info over Marokko, de gezondheidszorg, de economie, getallen, percentages, zuigelingensterfte (sterfte in het eerste levensjaar) ongeveer 4 procent, in Nederland 6 promille. Op naar Casablanca bij nacht. We worden vriendelijk opgehaald. Alles lijkt stil, schitterende villa's. Humphrey Bogart zwart/wit, onvergetelijk.

Zaterdag

De korte nacht wordt afgesloten met croissants, koffie. Het programma is vol. We bezoeken twee privé-klinieken. De eerste mooi ruim, een kleine honderd bedden, twaalf plaatsen voor pasgeborenen, als noodzakelijke aanvulling voor de privé-verloskunde. Hoog-risicozwangeren die zijn verzekerd of die zelf willen en kunnen betalen, kunnen hier veilig bevallen. Andere bedden voor kinderen zijn hier niet. De tweede kliniek is gespecialiseerd in trauma's en orthopedie. Heldere uitleg, je moet kunnen betalen, anders kun je hier niet worden behandeld. Een snel en goed Frans sprekende collega leidt ons rond. Van een shockroom naar een röntgenafdeling met de lift naar de OK, logistiek van de kleine ruimte, zeer goed en efficiënt uitgedacht. De IC-afdeling heeft geen mogelijkheden voor bezoek op de afdeling. Familieleden kunnen in een eromheen gebouwde gang door het glas naar de patiënten kijken.

Het academisch ziekenhuis is voor die patiënten die het niet zelf kunnen betalen; 80 procent van de bevolking blijkt niet of onvoldoende verzekerd. De eerste-hulpafdeling, een grote met shockroom, röntgenfaciliteiten, niet luxe, wel schoon. Geschilderde poster aan de muur `Wees voorzichtig', Marokko blijkt wereldkampioen verkeersongelukken. Een plaatje met bankbiljetten in een hand met daaroverheen een kruis. `Hier is men niet corrupt' luidt de tekst. Het kinderziekenhuis is indrukwekkend, 250 bedden, zelfstandige verpleegafdelingen die specifieke onderdelen zoals oncologie, infecties, suikerziekte, bloedziekte of andere concentreren. Een grote afdeling kinderchirurgie met vier enorme operatiekamers. Het is er vol, hele families staan soms rond de bedden, schoon, net geschilderd, er spreekt liefde en betrokkenheid uit de beelden die we opslaan en de uitleg die we krijgen. Gedurende de lunch met de directeur-generaal van het academisch ziekenhuis praten we over Nederland, onze patiëntjes, de positie van allochtonen, de problemen van de Marokkaanse jeugd, en leggen we de eerste steen voor de samenwerking.

Zondag

Een klein autobusje brengt ons naar het noorden, Kenitia. Een kort bezoek aan onze derde privé-kliniek in twee dagen. Urologie en obstetrie, twee moderne operatiekamers, plus een voor infectueuze patiënten. Een kleine veertig kamers met tv, telefoon, mooi ingericht door in Frankrijk opgeleide specialisten die ons in groepen rondleiden. Een foto op de trap van de kliniek en dan naar de volgende missie, Larache, een plaats met 100.000 inwoners. Velen lopen er klassiek gekleed met Marokkaanse lange jassen en puntige capuchon op het hoofd. Het ziekenhuis is opgewaardeerd van stads- tot provinciaal ziekenhuis en bedient 400.000 mensen. Aan de buitenkant oogt het als een fabriek, waarvan je je afvraagt of deze nog werkt. De tweehonderd bedden zijn in verschillende paviljoens ondergebracht. De kinderafdeling van veertig bedden wordt net gerenoveerd, de infrastructuur lijkt uiterst beperkt. Nu zijn kinderen opgenomen op een zaaltje van de afdeling verloskunde, twaalf bedjes waarvan er vijf zijn bezet. In elk bed ligt een kind met zijn moeder, ze zijn erg ziek. Onze vrouwelijke, uiterst gemotiveerde collega vertelt dat ze vaak te laat naar het ziekenhuis komen, In een tweede zaaltje liggen acht kleine kinderen, eentje huilt, de anderen zijn stil, gelaten. Ze zijn niet ziek, maar door moeder achtergelaten na een ongewenste zwangerschap. Door omstandigheden blijven ze twee, soms zelfs vijf jaar in het ziekenhuis. Twee verpleegkundigen lopen rond, een met een gezond kind op de arm. De eerste twee jaar van je leven in een ziekenhuis, wat betekent zo'n start van je leven voor je toekomst? Daarna lopen we over de markt van het stadje. Vondelingen in het ziekenhuis van Larache. Je krijgt het beeld niet van je netvlies.

Maandag

De ontvangstzaal van het academisch ziekenhuis zit al redelijk gevuld met Marokkaanse collega's als wij met onze delegatie aankomen. Monsieur le directeur général van het gehele academisch complex, zelf kinderchirurg, heet ons welkom en stelt alle collegae aan ons voor. Een overzicht van getallen, bedden, opnames, budgetten volgt. Ik geef een kort overzicht van ons Emma Kinderziekenhuis AMC, foto's van de IC, verpleegafdelingen, onze poli met echte bomen, de tienerkeuken, hopelijk bescheiden genoeg. We willen hier iets leren. De omstandigheden zijn niet te vergelijken met die van gisteren, maar ook niet met die van ons.

In gesloten colonne lopen we daarna over de afdelingen van het ziekenhuis. Vier kindergeneeskundeafdelingen en twee kinderchirurgische. Zieke kinderen, een heftig benauwd jongetje aan de zuurstof, zijn borstkas bonst op en neer – ,,Nee, geen hartafwijking, chronische longaandoening.'' Een meegebracht autootje grijpt hij met een hand vast, meer reageren kan hij niet, eindstadium van een longziekte, zeg de dokter. Een van ons raakt geëmotioneerd. De afdelingen zijn schoon. De bedden bezet. De röntgenfoto's zijn tegen de buitenramen geplakt. Ernstige TB, een patiënt in ademnood, zittend, het schijnt veel voor te komen in Marokko. Een vrouwelijke professor van middelbare leeftijd spreekt ons toe, betrokken, vol vuur, in rap Frans. Als je het niet verstaat, dan voel je het toch. Op de kinderchirurgie een gele zuigeling met bolle buik, vier maanden oud, net geadopteerd door ouders die zelf geen kinderen konden krijgen. Te laat ingestuurd, nu onbehandelbaar ziek.

Na een korte lunch workshops. Kinderartsen wisselen vragen, gedachten en plannen uit, ieder in zijn eigen vakgebied. We vatten de gemaakte afspraken nog eens samen, over nierziekten en dialyse, bloeddruk, maaginfecties, parasieten. We voelen elkaar goed aan, we zorgen tenslotte allemaal voor dezelfde patiëntjes.

Dinsdag

De grote moskee Hassan II, gebouwd op het water, met een bijzondere kennis bezocht. Naast het Place Verdun de grootste synagoge bekeken. De oude Marokkaanse bewaarder sprak ons aan, hij werkt er al meer dan veertig jaar. Nooit last gehad met joden zegt hij, waar het conflict tussen Arabieren en joden vandaan komt blijft hem een raadsel.

's Middags in een kleine bus naar Rabat. Het kinderziekenhuis bezocht, vijfhonderd bedden, schoon en toch op een of andere manier armoedig. De oncologieafdeling, met een eigen klaslokaal waar kinderen op school zaten te werken, behandelt 350 van de 1.200 kinderen met kanker in Marokko. Ons bezoek werd gehaast door een afspraak op de Nederlandse ambassade. Een van onze collegae vergat haar tas in de kleine taxi. Even paniek, de pas, de tickets, alles zat erin. De chauffeur bracht hem vijftien minuten later naar de ambassade terug. Opluchting, dankbaarheid. Onze missie werd toegelicht. Een Nederlandse fysiotherapeut deed ons emotioneel het relaas van zijn ervaringen van de laatste zeventien jaar in Marokko.

We liepen in draf door de overvolle soek naar het station, de trein naar Casablanca vertrok zoals alle treinen in Marokko op tijd. In het luxe Hyatt Hotel liep de zaal vol voor mijn voordracht over voedselallergie. Simultaan, enthousiast vertaald in het Frans, misschien te veel informatie op de late avond, gevolgd door goede vragen. Om 22.30 uur aan het diner, een ontspannen sfeer, bijna het einde van de opdracht. In een klein zaaltje werden de conclusies van onze workshops rond middernacht voor alle betrokkenen samengevat. Le directeur général was net als ik onder de indruk. De meegenomen cadeautjes werden onder de vermoeide aanwezigen uitgedeeld: tegeltjes van ons ziekenhuis, klokjes en natuurlijk Nederlandse kaas. Het einde van een spannend begin.

Woensdag 29 januari

Een dag geen ziekenhuis, geen bezoek aan een privé-kliniek gepland. Een lange tocht naar Fes, eens de hoofdstad van Marokko met zijn oudste universiteit. Daar brengen we de dag door en bezichtigen we uitgebreid de omgeving. Uiteindelijk het restaurant voor de avond opgezocht. Muziek, dansen met een echte buikdanseres, iets op leeftijd, maar indrukwekkend schuddend.

We eten met collegae uit het ziekenhuis van Fes. Omstandigheden niet vergelijkbaar met Casablanca en Rabat. Er ontbreekt zoveel. Een gynaecoloog naast me vertelt indrukwekkende problemen. Hij vraagt: wat wil je zien? Een van ons legt onze bedoelingen uit, en de collega glimlacht: ,,Goed, maar hier gelden andere prioriteiten.'' In de bus terug spreken we over ons verslag en de prioritering die we aan onze plannen moeten geven. De reis was indrukwekkend en bevestigt eens te meer: alle kinderen zijn gelijk, ze leven alleen in een wereld van verschil.