De grenzen van meer en hoger

Als voorzitter van FC Utrecht had Hans Herremans andere zorgen dan nu in de functie van directeur van de Eredivisie NV. Hij deelt de mening van de KNVB: de sanering van een forse schuldenlast moet bij de spelers beginnen.

De eredivisie leeft als nooit tevoren. Althans, dat blijkt aan de hand van wat cijfers. Nooit waren de tribunes zo goed gevuld als in het weekeinde van 29 november-1 december 2002 toen 195.967 toeschouwers afkwamen op acht wedstrijden in de hoogste afdeling van het betaalde voetbal. Een gemiddelde van 24.496 bezoekers per duel. En zondagavond 15 december keken er 3,8 miljoen mensen naar de voetbalflitsen van Studio Sport. Ook een record. In schril contrast hiermee staat de financiële situatie van het profvoetbal. De clubs belandden vorig seizoen voor tachtig miljoen euro in de rode cijfers. Een tekort dat in deze voetbaljaargang met twintig miljoen wordt ingelopen.

En dat is voor een groot deel te danken aan besparingen op de spelerssalarissen die te zwaar op de begrotingen drukken. ,,Het is met de inkomens van de spelers te dol geworden'', benadrukt Hans Herremans nog eens. De voorzitter van de Eredivisie NV, de belangenvereniging van de clubs uit de hoogste afdeling van het betaalde voetbal, is resoluut als hij praat over oorzaken en oplossingen van de financiële malaise. ,,Recettes vormen nog maar tien à vijftien procent van de budgetten van de clubs. Het bedrijfsleven is met de media de belangrijkste financier geworden van het betaalde voetbal. Veel ondernemingen hebben al twee, drie jaar te maken met een economische dip. De spelerssalarissen zijn daar niet op aangepast.''

Inleveren is dus het parool voor de profvoetballer in de onderhandelingen met de club. Als volgend seizoen op spelerssalarissen nog eens twintig procent bespaard kan worden, vermindert het totale tekort met zestig miljoen euro. De Centrale Spelers Raad, het orgaan dat de belangen behartigt van de profvoetballer, voelt er weinig voor de broekriem nog verder aan te halen, zei voorzitter Theo van Seggelen deze week. Herremans: ,,Ik ben het met hem eens dat er ook geprobeerd moet worden op andere gebieden te bezuinigingen. Maar als de spelerssalarissen 70 procent bepalen van het totale kostenplaatje ontkom je er niet aan dat je daar de zwaarste klappen uitdeelt. Het is misschien niet te voorkomen dat er onder de clubs slachtoffers vallen. Als we deze slag echter kunnen maken, zijn we weer thuis.''

Het terugschroeven van spelerssalarissen is in principe alleen mogelijk bij degenen van wie de contracten aflopen. ,,Maar ik kan me ook voorstellen dat voetballers hun verbintenissen tussentijds laten verlagen'', zegt Herremans, doelend op vooral oudere spelers. ,,In ruil voor meer zekerheid. Een speler kan bijvoorbeeld voor drie jaar bijtekenen als hij twintig procent inlevert op zijn huidige salaris. Er zitten nu honderd profs werkloos thuis, dat moet menig voetballer tot nadenken stemmen. Er zijn in onderhandelingen gewoontes geslopen dat het altijd meer en hoger moest. Daar hebben we allemaal schuld aan: clubs, spelers en zaakwaarnemers. Een mechanisme dat in de hand werd gewerkt doordat buitenlandse clubs voor veel geld Nederlandse spelers aantrokken. Maar nu zie je dat ook over de grens de bomen niet meer tot de hemel groeien. Zoals de markt het uit de hand heeft laten lopen, zo zal de markt het ook weer terugpakken.'' De reactie van Van Seggelen hierop is negatief: ,,Bestaande contracten verlagen? Volstrekt onbespreekbaar.''

Ajax-directeur Arie van Eijden liet zich onlangs kritisch uit over de salariseisen die zaakwaarnemer Søren Lerby namens Rafael van der Vaart indiende. De Deen vroeg voor het supertalent twee keer zoveel als de op dat moment best betaalde Ajax-prof, Nikos Machlas. Herremans: ,,Van Eijden wilde kennelijk aangeven wat de grenzen zijn. Het hoort een simpele rekensom te zijn. Kun je je het veroorloven zo'n salaris te betalen? Ik begrijp dat er ook bij Ajax beperkingen zijn. Zaakwaarnemers hebben voor een opstuwende werking gezorgd. Ik heb er als voorzitter van Utrecht wel eens een paar de deur uitgegooid. Dan stond de speler die was getransfereerd ook bij hen onder contract en vroegen ze of ze geld konden beuren.''

Het instellen van een salarisplafond, zoals de Europese topclubs in de G14 dat voor ogen hebben, acht Herremans onuitvoerbaar. ,,Dat voornemen beschouw ik als een symbolisch gebaar. Ik zie meer in een verdere aanscherping van de licentievoorwaarden. Dan heb je de hele financiële huishouding onder controle. De belangen in de eredivisie liggen al te ver uit elkaar voor een salary-cap. Ajax, Feyenoord en PSV houden steeds in hun achterhoofd dat ze over enige jaren zullen deelnemen aan een Euro League. Ik zit er niet op te wachten, want het zou een verarming betekenen van de Nederlandse competitie.''

Onlangs vernam Herremans dat FC Utrecht, de club waarvan hij vijf jaar voorzitter was, zich ook heeft aangesloten bij de armlastigen. FC Utrecht staat voor vijf miljoen euro in het rood. En dat tekort zal aan het einde van het seizoen wellicht zijn verdubbeld, verwacht Herremans. Van zes spelers worden de contracten niet verlengd. Naar verluidt is het tekort ook veroorzaakt door een enorme overhead die ontstond toen de inmiddels vertrokken algemeen directeur Van Santbrink de professionele staf flink uitbreidde.

Herremans kent niet alle details maar vindt dat Utrecht snel iets aan de situatie moet doen. Anderhalf jaar geleden nam hij in Nieuw-Galgenwaard nog met een positief eigen vermogen afscheid. ,,Het is een onverwachte financiële glijvlucht en daar moet iets aan gebeuren. Dit is geen club die structureel niet op eigen benen kan staan. Er dient een reddingsplan te komen dat uit minimaal twee elementen moet bestaan. A: de exploitatie dient op jaarbasis weer in evenwicht te komen. B: het verlies van vorig jaar moet ingelopen worden.''

Het is echter een handicap dat het bedrijfsleven in en rondom de Domstad niet massaal staat te trappelen om de club met de fanatieke aanhang te sponsoren. ,,Zo af en toe steekt het voetbalvandalisme ook in Utrecht de kop op. Dat houdt bedrijven op afstand. Toch hebben relletjes geen invloed op de waardering voor de sponsor. Dat weet ik van Amev. Het publiek begrijpt ook wel dat de sponsor geen voorstander is van voetbalvandalisme.''

Voor de uit de hand gelopen uitgaven heeft Herremans weinig begrip. ,,Onder mijn voorzitterschap klom FC Utrecht zonder grote investeringen van een degradant-in spe naar Europees voetbal. Je hoeft het Utrechtse publiek niet te verwennen met een dure ploeg. Die achterban is ook tevreden met een hardwerkend elftal dat zevende wordt in de competitie.''

Wat kan de Eredivisie NV betekenen voor clubs in nood? Is de organisatie van Herremans meer dan een papieren tijger? ,,We ontwikkelen nieuwe dingen op commercieel terrein. Zoals de omgang met je fanbase. Tevens het benutten van nieuwe communicatietechnieken als internet en interactief gebruik van SMS op de mobiele telefoons. Ik weet het, het zijn geen wereldbedragen die je daarmee verdient, wel aanvullende baten. Er is een intensieve samenwerking met sponsor Holland Casino. Ik denk dat dit sponsorship een voorbeeld is van hoe je met bijvoorbeeld tv-spots de promotie van een product op een moderne manier aanpakt.''

De Eredivisie NV zette zich schrap toen de Nederlandse Mededingingsautoriteit NMa bekend maakte dat de clubs de rechten van live-uitzendingen op tv niet meer collectief mogen verkopen. Dat sloeg tevens de bodem weg onder het bestaande contract met Canal+ dat in principe nog 2,5 jaar doorloopt en 20 miljoen euro per seizoen oplevert. De maatregel van de NMa gaat 1 juli in. Herremans voorspelt een totale chaos in de eredivisie als de clubs straks hun live-rechten individueel gaan uitbaten. ,,Dan wordt degene die de speelkalender samenstelt de belangrijkste man van voetballend Nederland. De wedstrijden voor de live-uitzendingen mogen niet tegelijk gespeeld worden, anders zijn de rechten nog maar de helft waard. De korpschefs en burgemeesters zullen vaak wedstrijden gaan verbieden. De rechten van de samenvattingen, die nu nog 25 miljoen euro per jaar opleveren, gaan in waarde sterk dalen. Als er hiervoor nog zeven tot negen miljoen euro betaald wordt, is het klaar. Want het is niet aantrekkelijk voor de NOS om samenvattingen uit te zenden terwijl de belangrijkste wedstrijden al live op tv zijn geweest. Het wordt een chaotische bende.''

De Eredivisie NV heeft inmiddels een weinig bevredigend gesprek met de NMa achter de rug. Voor het argument dat deze maatregel juist de kleine clubs benadeelt en dus het tegendeel wordt bereikt, bleek de kartelwaakhond niet gevoelig. ,,We hebben verteld wat volgens ons de gevolgen kunnen zijn. En vooral als de clubs al zo snel de rechten krijgen. Als er zo stringent wordt gehamerd op vrije concurrentie bereik je juist het tegendeel, want er treedt een verschraling op van de mediagelden. Het kwam op mij over of de NMa wilde zeggen: `Het is niet ons probleem als u nu meer geld uit de markt haalt dan op de manier zoals wij dat willen'. Als het ministerie van Economische Zaken, waaronder de NMa ressorteert, belang hecht aan een gezonde bedrijfstak betaald voetbal, is dit toch op z'n zachtst gezegd dun en kort door de bocht. Onze voorzitter Vonhoff sprak de woorden: `operatie geslaagd, patiënt overleden'. De NMa heeft vooral oog voor de wet. Maar de Champions League wordt wel collectief vermarkt. Het is gek dat daar geen nota van wordt genomen.''

Er worden twee trajecten bewandeld om de NMa nog op andere gedachten te brengen. Via verder overleg, dat volgende maand wordt voortgezet, en een juridische weg. Na bezwaar te hebben aangetekend is de Eredivisie NV inmiddels verder aan het studeren op de economische argumenten die tegen het besluit pleiten. ,,Onze stelling luidt dat het eredivisievoetbal eigenlijk niet zonder meer vatbaar is voor een rigide toepassing van het mededingingsrecht. Tot onze verrassing heeft de NMa niet willen wachten op de bodemprocedure die de KNVB voert tegen Feyenoord en de eredivisieclubs nadat de rechter al twee keer heeft bepaald dat de live-rechten bij de thuisspelende club liggen.''

In weerwil van alle mooie verhalen over solidariteit sluit Herremans niet uit dat vooral de topclubs met ingang van het nieuwe seizoen gebruik zullen maken van de mogelijkheid de live-rechten individueel uit te baten. ,,De clubs hebben gezegd: `Oké, Eredivisie NV, ga maar praten over een betere oplossing'. Of dat een vorm van solidariteit is weet ik niet. Het kan ook het gedogen zijn van een bepaald beleid. De topclubs zullen het avontuurlijk vinden om hun eigen rechten uit te baten.''

Of de mediacontracten nog niet genoeg bedreigd worden, wil Canal+ een reductie van de huidige vergoeding. Er is een korting van 25 procent op een bedrag van 20 miljoen euro genoemd. ,,Als ik goed ben geïnformeerd heeft Canal+ in Nederland in veertien jaar nog nooit geld verdiend. De moedermaatschappij in Frankrijk wil Canal+ Benelux nu verkopen en dan is het aantrekkelijker als je de kopende partij een verlaagd contract kunt aanbieden. Daar gaan we niet aan meewerken. Een kwart eraf is ondenkbaar. We zouden kunnen overwegen een stapje tegemoet te komen aan de wensen van Canal+ als daar keiharde betalingsgaranties tegenover staan. Want het gaat er slecht in bij de clubs als ze ook nog gekort worden op hun uitkering van de live-rechten.''