1 jaar later

Morgen is het precies een jaar geleden dat Willem-Alexander met de Argentijnse Máxima trouwde. De liefde in ons land voor alles wat Latijns-Amerikaans is, vooral de tango, is sindsdien alleen maar gegroeid, aldus Paul Steenhuis.

We zien en horen weinig meer van haar, de laatste tijd.

Het is morgen precies een jaar geleden dat kroonprins Willem-Alexander (Utrecht, 1967) en Máxima Zorreguieta (Buenos Aires, Argentinië, 1971) met elkaar in het huwelijk traden. De emoties en de nieuwe Oranjeliefde van het volk liepen hoog op, televisie en kranten kregen geen genoeg van de tranen die Máxima plengde bij de tango Adios nonino na de huwelijksvoltrekking. De tango was op slag weer populair, de cd's met het Piazolla-nummer vlogen over de toonbank.

Máxima had zoveel Latijns-Amerikaanse charme dat niet alleen het volk, maar zelfs koele republikeinen oververhit raakten. René Zwaap, royalty-watcher van het links-intellectuele weekblad De Groene Amsterdammer vergeleek Máxima met Evita Perón, de Argentijnse regeringsleider-weduwe die als geen ander het publiek wist te bespelen. Zwaap voorspelde: ,,De latinisering van de Nederlandse monarchie belooft in ieder geval een waar spektakel te worden.''

Nu, een jaar na het huwelijk, is van die latinisering van de monarchie nog weinig te merken: koningin Beatrix, gisteren 65 jaar geworden, denkt volgens de Rijksvoorlichtingsdienst nog niet aan stoppen.

Het sterkste voorbeeld van de latinisering van de monarchie is tot nu toe vooral De Kus na het huwelijk op het balkon van het paleis op de Dam geweest. Willem-Alexander vergat daarbij als militair zijn pet af te doen, wat hoort als je een dame kust, maar Máxima en hij zoenden eerder Latijns-Amerikaans dan Nederlands, passievol – althans in vergelijking met Diana en Charles (die zijn pet er wel voor afnam) indertijd.

Máxima is inmiddels vrijwel uit de publieke aandacht verdwenen. Je ziet haar amper, je hoort haar amper. Alleen de roddelbladen vragen zich regelmatig op de cover af waar de baby blijft.

Van de latinisering van de monarchie is dan weinig terechtgekomen, de latinisering van Nederland is in volle gang. Nederlanders zijn dol op Latijns-Amerikaanse cultuuruitingen als muziek, dansen, eten. ,,Dat beeld van passie, je kunnen laten gaan, dat spreekt de Nederlanders enorm aan. Je ziet het ook aan de reclame van Bacardi-rum, die als slagzin heeft: There is Latin spirit in everyone.'' Dat zegt Mariano Slutzky, en hij kan het weten. Hij is zelf geboren in Buenos Aires, kwam op zijn veertiende naar Nederland, waar hij met tussenpozen woont en werkt. Hij heeft net een boek uitgebracht over de Latijns-Amerikaanse cultuur in Nederland, Holanda Latina. Daarin behandelt hij verschillende aspecten van de populaire Latijns-Amerikaanse cultuur in Nederland, compleet met lijsten van salsa- en tango-opleidingen. Maar hij laat ook verschillende latino's aan het woord over hun leven hier – in totaal wonen er een half miljoen mensen uit Latijns-Amerika in ons land. De meerderheid, bijna vierhonderdduizend, is afkomstig uit Suriname en de Nederlandse Antillen, maar er zijn ook vele duizenden uit Brazilië, Colombia, de Dominicaanse Republiek, Chili en Argentinië.

RONDE BILLEN

Ze vormen geen opvallende groep in ons land, maar de aandacht voor hun cultuur is groot. Er is geen stad of er zijn florerende tango-scholen, salsa-opleidingen en Latin-festivals, zoals afgelopen december in Amsterdam nog een zeer druk bezocht tangofestival in de Rai. En die populariteit gaat verder dan alleen dansen: ,,Afgelopen maandag was voor de KRO-televisie nog een programma over Nederlandse vrouwen die graag mooie ronde billen willen, zoals Jennifer Lopez,'' vertelt Slutzky. ,,Daar zijn speciale fitness-programma's voor.''

Dat maakt meteen duidelijk dat de warme aandacht voor Latino-cultuur niet een uitsluitend Nederlands verschijnsel is: het is in de westerse cultuur, met name de Amerikaanse popcultuur, een steeds sterker wordende kracht. Met de Amerikaanse zangeres en actrice Jennifer Lopez als belangrijk boegbeeld, en met als goede tweede de Colombiaanse zangeres Shakira, die in april een concert in Rotterdam in Ahoy' geeft. Shakira's ster is inmiddels ook in intellectuele kring gestegen, nu de schaarsgeklede, miljoenenplaten verkopende zangeres in een artikel bejubeld is door landgenoot en schrijver Gabriel García Márquez. `Shakira's muziek klinkt niet als die van iemand anders, en ze heeft haar eigen type van onschuldige sensualiteit uitgevonden', schreef Márquez afgelopen zomer in onder meer The Guardian – aan de vooravond van zijn promotiecampagne voor zijn langverwachte memoires, in Nederland nu in stapels in de winkel onder de titel: Leven om het te vertellen.

De vooral in de VS groeiende emancipatie van de latino-cultuur loopt parallel met de groeiende aantallen en economische kracht van de latino's in dat land: de afgelopen weken werd voor het eerst officieel vastgesteld dat de latino's Amerika's grootste minderheidsgroep vormen. Als er geld te verdienen valt komt ook Hollywood in actie. Deze week is in ons land de film over Frida Kahlo, de beroemde Mexicaanse vrijgevochten en tragische schilderes (met Salma Hayek in de hoofdrol) in première gegaan. En op dit moment wordt gewerkt aan maar liefst twee Amerikaanse films over het leven van het Latijns-Amerikaanse revolutionaire icoon bij uitstek: Ernesto Che Guevara, de Argentijn die als guerillastrijder Fidel Castro op Cuba hielp in de strijd tegen dictator Batista, en vermoord werd in Bolivia.

Voordat Guevara revolutionair werd, studeerde hij medicijnen. Met een studievriend, Alberto Granado reisde hij op 23-jarige leeftijd in 1951-1952 op een motor door Latijns-Amerika. Hij schreef daarover een reisverslag vol schelmenstreken en liefdesavonturen, The Motorcycle Diaries, dat nu verfilmd gaat worden door de filmproductiemaatschappij van Robert Redford. De Spaanstalige film wordt dit jaar uitgebracht, is de verwachting. En naast deze a-politieke film, werkt regisseur Steven Soderberg (van Sex Lies and Videotapes) aan de film Che Guevara over de dokter die revolutionair wordt. Die film wordt ook dit jaar nog uitgebracht in de VS, gepland op 14 juni, de dag dat Che Guevara 75 zou zijn geworden. En dat is nog maar een deel van de latino-golf die ons vanuit de VS nadert.

POLITIEK EN PASSIE

Nederland beleeft momenteel zijn tweede latino-golf. De eerste was in de jaren zeventig, tachtig, en was heel anders van karakter, vertelt Mariano Slutzky: ,,De belangstelling voor Latijns-Amerika toen was voornamelijk politiek gericht. Er waren dictaturen in verschillende Latijns-Amerikaanse landen, er kwamen Chileense, Argentijnse en Uruguayaanse vluchtelingen voor de junta's hier. Er gingen veel Nederlanders daar naar toe, om bij te dragen aan de vrijheidsstrijd. Schrijvers als Gabriel García Márquez, Borges en Cortazar waren immens populair en sloten aan bij die belangstelling.''

Het stoort hem dat er nu helemaal geen aandacht meer is voor de politieke kant van Latijns-Amerika. ,,Ik weet wel, de junta's zijn voorbij, maar dat wil niet zeggen dat de problemen in de landen voorbij zijn. De armoede is enorm. Argentinië is het land met de hoogste schuldenlast van de wereld. Maar in de media en op het gebied van ontwikkelingsbeleid en organisaties als de NOVIB en dergelijke, is er amper aandacht voor: Afrika, sub-Sahara is nu `sexy', daar gaat alle hulp en politieke belangstelling naar uit.''

De huidige latino-golf is meer gericht op de warmbloedige kant van de Latijns-Amerikaanse cultuur. De aandacht van Nederlanders voor salsa (van oorsprong Cubaanse dansritmes) en tango is nooit helemaal weggeweest, maar het was ondermeer de plaat die de Amerikaan Ry Cooder in 1997 maakte met oude Cubaanse muzikanten, Buena Vista Social Club, die latin-muziek weer tot grote populariteit opstuwde.

Ook als `avontuurlijke' vakantiebestemming is Latijns-Amerika steeds populairder. Na de politieke vluchtelingen uit de jaren zeventig, vormen de vakantieliefdes nu de voornaamste stroom Nederland binnenkomende latina's en latino's. Ze zijn meegekomen met een aardige holandés of holandesa, die in hun land op vakantie was of met wie ze via internet in contact kwamen. Een leven in het rijke Nederland bood meer kansen dachten ze. Dat het leven tussen ongeinteresseerde Nederlanders niet altijd een pretje is, tekent Slutzky in zijn boek op uit de mond van verschillende betrokkenen, zoals een latina die van Bogotá in een nieuwbouwwijk van Rijswijk terecht kwam. ,,Ik leefde volstrekt geïsoleerd''.

TANGO NOT-DONE

,,Eigenlijk hoort Máxima ook tot die stroom van latina's die een aardige holandés is tegengekomen, en mee is gegaan naar het rijke Nederland'', zegt Slutzky. Er werd in latino-kringen wel wat gereserveerd aangekeken tegen de Máxima-manie die rond het huwelijk vorig jaar ontstond, en ook tegen de onwetenheid of onwil om meer te weten over de politieke situatie in Argentinië en de rol van vader Zorreguieta. Aan de andere kant heeft Máxima als pr gewerkt voor de Latijns-Amerikaanse cultuur, met name de tango, die weer razend populair is. Maandag treedt in de Grote Zaal van het Concertgebouw de Argentijnse groep Sexteto Mayor op. ,,Dat was een paar jaar geleden ondenkbaar geweest'', zegt Slutzky.

Hij voelt zich met andere latino's en latina's in Nederland wel eens wat geremd bij al die warme aandacht voor Latijns-Amerikaanse dansen in Nederland: ,,Neem de salsa. Je moet altijd vechten tegen het cliché dat iedere latino een fervente salsadanser is. Niet iedere Nederlander is toch ook een fanatieke klompendanser?'' Hij verbaast zich over de eindeloze salsalessen die Nederlanders graag nemen. ,,Terwijl je in vier lessen de salsa echt wel onder de knie hebt. De salsa is een echte dans vanuit de heupen die je in je eentje kan doen, daarom is-ie ook zo populair. De hormonen kunnen het helemaal overnemen.''

Ook de aandacht voor de tango brengt hem en mede-Argentijnen in Nederland wel eens tot lachen. ,,Vooral in het begin zag je altijd van die overrijpe tantes die met een mooie, jonge zwarte medelander de tango stonden te oefenen. De tango is vooral een dans vanuit de borst en benen, met veel moeilijke passen. Zoals salsa in Nederland meer een dans voor de lagere en middenklassen is, zo is de tango in Nederland meer een dans voor de wat betere klassen – voor hoger opgeleiden zeg maar. Maar in Argentinië wordt de tango als een ordinaire, volkse dans gezien voor de lagere middenklasse. Hij is ontstaan in de bordelen van Buenos Aires, om de mannen alvast wat op te warmen voor het echte werk. In de hogere kringen in Argentinië, waar Máxima uit komt, is het not done de tango te dansen. Het was ook veelzeggend dat ze ooit in een interview vertelde dat ze pas toen ze in New York woonde tangoles is gaan nemen.''

Of we na een jaar weer wat meer van Máxima, Nederlands vooraanstaandste Latina te zien krijgen, is nog de vraag. Misschien in maart, als ze met Beatrix en Willem-Alexander mee op staatsbezoek gaat. Naar Chili en Brazilië – Latijns Amerika.

(zie ook TV Vooraf in deze bijlage).