Voor veiligheid kijkt Oost-Europa naar VS

Drie Oost-Europese leiders tekenden de omstreden Irak-brief. Met enige gretigheid. Ook al denkt hun bevolking daar misschien anders over.

Als het om de Amerikanen en Irak gaat willen álle regeringen in Midden- en Oost-Europa een solidariteitsbetuiging tekenen. Maar de `eer' van het mede-onderteken van de Spaans-Britse oproep was slechts weggelegd voor drie landen in de regio: de nieuwe NAVO-landen Polen, Tsjechië en Hongarije. Slowakije, Roemenië en Bulgarije, wel kandidaten maar nog geen lid van de NAVO, moeten nog even wachten voor ze mee mogen stampen.

Hongarije was donderdag een trotse bondgenoot. De brief van acht Europese leiders verscheen toen premier Péter Medgyessy juist op bezoek was in Athene. De Grieken bleken niet eens gevraagd door de initiatiefnemers Tony Blair en José Maria Aznar. De Hongaren wel.

In Boedapest legde minister van Buitenlandse Zaken László Kovács omstandig uit wat voor belangrijke rol de Hongaren hadden gespeeld: ,,Wij hebben besloten mee te doen nadat we enkele wijzigingen in de tekst wisten door te voeren.'' Boedapest voelt zich eindelijk voor vol aangezien. Kovács: ,,Hongarije heeft samen met de premiers van twee lidstaten van de EU én de NAVO, licht kunnen werpen op het belang van de Iraakse crisis en wellicht een bijdrage kunnen leveren aan een oplossing.''

De handtekening van de Poolse premier Leszek Miller was een formaliteit. Polen wordt door Washington gezien als de betrouwbaarste bondgenoot op het continent. De liefde is wederzijds. President Bush noemde Polen onlangs de beste vriend van de Amerikanen op het vasteland van Europa. Kort daarna viel de naam van de Poolse president Aleksander Kwasniewski in de wandelgangen als mogelijke opvolger van George Robertson als secretaris-generaal van de NAVO. En nog even later kwam de Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld met zijn inmiddels beroemde uitlatingen over het oude en het nieuwe Europa: het zwaartepunt van het nieuwe Europa zou tegenwoordig verder naar het oosten liggen. Polen past perfect in de puzzel van de Amerikaanse strategie.

Praag reageerde een beetje rommelig. De Tsjechische handtekening onder de open brief kwam niet van de premier maar van de scheidende president Havel. Premier Špidla: ,,Ik heb de tekst bekeken en ben tot de conclusie gekomen dat mijn handtekening niet nodig is.'' Het Tsjechische buitenlandse beleid is een zaak van het parlement, niet van krantenartikelen, aldus Špidla. Het ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de handtekening van Havel onder de brief ,,een uitdrukking van zijn persoonlijke standpunt''.

Na enig spitwerk van de Tsjechische media bleek dat niemand op het ministerie de tekst van de brief gezien had voor hij in het openbaar verscheen. Zonder Havels handtekening overigens. Die zou te laat zijn gekomen voor de eerste krant met de oproep verscheen. Havel moest zijn handtekening nasturen.

De Slowaakse premier Mikuláš Dzurinda zei in een telefoongesprek met zijn Spaanse collega Aznar dat hij graag als negende ondertekenaar te boek wil staan.

Als het op veiligheid aankomt hebben de politieke leiders van Oost-Europa meer vertrouwen in de VS dan in het Europa van Duitsland en Frankrijk. Amerikaanse betrokkenheid heeft een einde gemaakt aan twee wereldoorlogen en aan het communisme. Recent hebben de nieuwe democratieën kunnen zien hoe de Balkan – aan hun grenzen – in vlammen opging terwijl Europa geen antwoord had. Opnieuw waren het de Amerikanen die vrede brachten.

Tussen politiek en burgers gaapt echter een diep gat. Zelfs in het strijdlustige Polen voelt een meerderheid van 63 procent niets voor Poolse betrokkenheid bij een militair avontuur tegen Irak. In Hongarije is ruim driekwart van de bevolking tegen een oorlog in Irak en in Tsjechië wil tweederde zich er buiten houden.

Hongarije kijkt angstig naar de basis in Taszár waar Amerikanen in het diepste geheim begonnen zijn met de training van Iraakse oppositie. De eerste vijftig Irakezen zijn deze week aangekomen. Er komen er nog een paar honderd. De bevolking vertrouwt het voor geen cent. Men is bang dat geheime agenten uit Irak bloedig wraak zullen nemen op de Hongaren.

De Tsjechen maken zich vooral zorgen over hun jongens die in Koeweit gelegerd zijn. Ze zijn speciaal getraind om de gevolgen van chemische oorlogsvoering te bestrijden. Erg gemotiveerd zijn ze niet. Toen minister Tvrdik van Defensie hen onlangs in Koeweit bezocht liet hij zich ontvallen dat wie niet langer wilde blijven naar huis kon. Zijn vliegtuig zat meteen vol met klanten voor de terugreis.

De brief van de acht wekt de indruk dat de verhoudingen op het continent aan het veranderen zijn. Maar Oost-Europa heeft zijn eigen realiteit. Als het om de NAVO gaat kiezen de politici voor de VS, maar als het om de Europese Unie gaat kiezen ze voor Duitsland of soms voor Frankrijk. Niet voor Groot-Brittannië, laat staan voor Spanje of Italië. Wat dat betreft heeft Rumsfeld met zijn opmerking over het nieuwe Europa minder gelijk dan hij denkt.