Lijmen

Op een essentieel moment, aan de vooravond van een mogelijke oorlog die grote gevolgen kan hebben voor de verhoudingen tussen de westerse en islamitische wereld, is het Europa niet gelukt om een eensluidend standpunt over Irak te formuleren. Acht Europese leiders riepen gisteren in een open brief op tot eenheid van Europa en Amerika tegen het regime van Saddam Hussein. Ze hebben gelijk met hun uitlating dat de transatlantische relatie niet het slachtoffer mag worden van Saddams pogingen de wereldvrede in gevaar te brengen. Maar de brief etaleert genadeloos de Europese verdeeldheid. Frankrijk en Duitsland, de twee belangrijkste landen van de Europese Unie, varen een eigen koers en hebben niet getekend. Nederland en een aantal andere landen, waaronder huidig EU-voorzitter Griekenland, ook niet.

Juist nu is het van belang dat de EU de rijen sluit. Verdeeldheid over Irak kan de ambitie van de Unie om een eigen buitenlands- en veiligheidsbeleid te ontwikkelen, en zo een machtsfactor te worden, in de kiem smoren. Europese landen komen lijnrecht tegenover elkaar te staan. Zonder brief was er ook verdeeldheid, maar mèt brief worden feiten geschapen die misschien niet meer zijn terug te draaien. In die zin is het initiatief van de Spaanse premier Aznar ondoordacht en onverstandig. Premier Balkenende sloeg gisteren de spijker op de kop toen hij zei dat de EU niet op deze wijze discussie moet voeren. Het onderstreept de tweespalt en zaait verwarring. Treffender dan de kop in een Duitse krant `Oproep tot eenheid splijt Europese Unie' kan de kwestie niet worden samengevat.

De verdeeldheid kon mede ontstaan omdat Washington er niet in slaagt zijn zaak overtuigend over het voetlicht te brengen. Aanstaande woensdag komen de VS met nieuwe informatie – wellicht bewijzen – over Iraks massavernietigingswapens. Dat kan de rijen sluiten, maar zeker is dit niet. Duitsland kan met alles wat het tegen een oorlog heeft gezegd niet meer terug, maar Frankrijk heeft nog manoeuvreerruimte. In de tijd die rest moet de EU op zoek naar wat haar bindt. Verstandig leiderschap en hogeschool-diplomatie met als doel de Europese breuk te lijmen en de Atlantische kloof te verkleinen kunnen een uitweg bieden.