Irak-debat drijft wig tussen PvdA en CDA

Een spoeddebat over Irak doorkruiste de formatiebesprekingen tussen PvdA en CDA. Ook het debat zelf bracht de beoogde coalitiepartners niet dichter bij elkaar.

Nog maar net was de nieuwe Tweede Kamer gistermiddag beëdigd of demissionair premier Balkenende, als fractievoorzitter in het voorste CDA-bankje gezeten, wachtte een onaangename verrassing. Tot zijn ergernis schaarde zich een Kamermeerderheid achter het, al eerder aangekondigde, verzoek van GroenLinks-leider Halsema om direct een spoeddebat te houden over het Nederlandse Irak-beleid. Zowel de VVD, met wie Balkenende voor de verkiezingen een nieuw kabinet wilde vormen, als de PvdA, met wie hij ná de verkiezingen in eerste informatie-schermutselingen is verwikkeld, bleken ineens voorstander van dat debat.

Voor aanvang had Balkenende binnenskamers van grote ontstemming over het voorgenomen debat blijk gegeven. De voorgenomen hervatting van de gesprekken met informateur Donner raakte van de baan. Volgens PvdA-bronnen liet de CDA-leider zijn afspraak met PvdA-leider Bos over de formatie lopen zonder hem een bericht van verhindering te doen toekomen. Maar volgens bronnen in het CDA had Balkenende Bos persoonlijk laten weten dat de geagendeerde bepreking was opgeschort. Hoe het ook zij: de gang van zaken getuigt op z'n minst niet van een soepele samenwerking tussen beide kampen. Bos redeneert kennelijk dat hij over dit soort agendawijzingen formeel dient te worden geïnformeerd door de informateur en niet door de onderhandelingspartner. Het CDA laat de PvdA graag voelen hoe de verhoudingen liggen: Bos wil `gelijkwaardige' partner zijn in de kabinetsonderhandelingen omdat naar zijn mening het verschil tussen 42 en 44 zetels te verwaarlozen is. Maar het kamp Balkenende ziet dat een slag anders: het CDA is de grootste, zit in het regeerkasteel en het PvdA moet nog maar bewijzen dat de partij te vertrouwen is. Resultaat: de PvdA voelt zich gepiepeld.

De hoge zuurgraad die de relatie tussen beide partijen nu kenmerkt, bleek uit een reeks vinnige debatten tussen de jonge Buitenland-woordvoerder van het CDA, Eurling, en PvdA-woordvoerder Koenders. Volgens Eurlings moest de PvdA bijvoorbeeld maar eens duidelijk zeggen wanneer een militaire actie van de VS tegen Irak onaanvaardbaar was. Koenders reageerde geërgerd: ,,Is dit een sollicitatiegesprek?'' Toen Koenders op zijn beurt opheldering eiste van Eurlings of het CDA een mogelijke `Alleingang' van de VS en Engeland bij eventuele acties tegen Irak zou steunen, snauwde Eurlings: ,,Denkt u dat ik hier de hele avond voor Jan Joker sta?'' VVD-woordvoerder Van Aartsen rook een kans om de aspirant-regeringspartijen verder uit elkaar te spelen. Opmerkelijk, want de VVD is tot op heden demissionair coalitiegenoot van het CDA en nog altijd in de race om verder te regeren. Van Aartsen sneerde: ,,Als ik zo de collega's Eurlings en Koenders zo beluister is het een mooie boel onder de verkenner Donner.'' En ook De Graaf (D66) waardeerde zoveel openheid: ,,Zijn de heer Eurlings en zijn fractie van plan het hele formatiedossier in het openbaar in deze Kamer te bediscussiëren? Daar zou ik een groot voorstander van zijn.''

Koenders concludeerde dat dit debat inzake het het Irak-beleid ,,een tussendebat'' was geweest. Echter tegen de achtergrond van het grote formatiespel tussen CDA en PvdA was de politieke steekpartij tussen de woordvoerders van beide fracties een heldere illustratie van het wantrouwen binnen de gelederen van beide onderhandelingspartners. Vanmiddag zou duidelijk worden of Balkenende en Bos ondanks alles erin slagen een koppel van twee informateurs (één CDA, één PvdA) aan te wijzen, zoals ze eerder van plan leken. Maar zelfs al maken ze het vandaag nog goed, dan is de koningin niet beschikbaar om de twee te benoemen, omdat het staatshoofd vandaag jarig is.

    • Raymond van den Boogaard