Beroering in Europa over Irak-brief

Ondanks verzoenende reacties van de Franse en de Duitse regering, is in Europa beroering ontstaan over de open brief die acht Europese regeringsleiders gisteren hebben gepubliceerd over de crisis in Irak.

In de brief, die werd gepubliceerd in twaalf Europese kranten, zeggen de premiers van Spanje, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Portugal, Tsjechië, Polen, Hongarije en Denemarken (en met terugwerkende kracht sinds gisteren ook Slowakije) dat de transatlantische betrekkingen en de geloofwaardigheid van de Veiligheidsraad op het spel staan als hij zijn verantwoordelijkheid niet neemt.

De brief, die werd gepresenteerd als een Spaans initiatief, blijkt voort te komen uit een verzoek van de Amerikaanse krant Wall Street Journal aan José María Aznar, Tony Blair en Silvio Berlusconi voor een bijdrage voor de opiniepagina. Aznar reageerde daar als eerste positief op en stelde Blair voor het stuk in meer kranten als open brief te publiceren. Blairs medewerkers zouden vervolgens hebben voorgesteld een reeks andere Europese regeringsleiders – maar niet de Franse en Duitse – te vragen te tekenen.

Ook Nederland is gevraagd de brief te tekenen, maar demissionair premier Balkenende zei gisteren tijdens een spoeddebat over het Irak-beleid in de Tweede Kamer dat het kabinet het ,,niet opportuun'' achtte de brief te tekenen, hoewel het op zichzelf geen bezwaren had tegen de inhoud daarvan. ,,Maar we vonden het als instrument minder geschikt'', omdat de verdeeldheid in Europa erdoor werd geaccentueerd. Een woordvoerder van premier Blair zei desgevraagd ,,begrip'' te hebben voor de Nederlandse weigering en ,,niet bang'' te zijn voor Nederlandse afzijdigheid in de kwestie Irak.

De Duitse regering heeft gisteren in een reactie gezegd zich door de brief niet geïsoleerd te voelen. ,,Wij zien dat de verklaring van de acht Europese staats- en regeringsleiders ertoe neigt om die punten te accentueren die ook de bondsregering van belang acht'', aldus een regeringswoordvoerder. Hij wees op de noodzaak om in Europa nu snel te werken aan ,,de gemeenschappelijke positie om te komen tot een vreedzame oplossing van het confict met Irak''.

De Franse minister van Buitenlandse Zaken, Dominique de Villepin, zei gisteren in de Assemblée dat het niet aangaat om ,,het ene Europa tegenover het andere te stellen''. Volgens hem is er niet zoveel verschil in de benadering van de kwestie Irak tussen de acht ondertekenaars van de ingezonden brief en Frankrijk en Duitsland. ,,Wat er over de ontwapening door Irak in staat, had Frankrijk zo kunnen ondertekenen of zelfs zelf kunnen opschrijven.''

Commentatoren in Europese kranten zien wel degelijk grote verdeeldheid. Zij spreken vandaag over een ,,vernedering'' van Frankrijk en Duitsland en van ,,verraad'' door ,,de bende van Acht''. De Spaanse krant El Pais spreekt van `La desunión europea' – de Europese `on-Unie'. Al probeert Frankrijk de kwestie te sussen ,,iedereen voelt dat er iets ernstigs is gebeurd'', schrijft de Franse krant Le Midi Libre. ,,Europa is het eerste slachtoffer van de oorlog tegen Saddam Hussein.'' [Vervolg BRIEF: pagina 5]

BRIEF

'Samenzwering van Acht'

[Vervolg van pagina 1] Andere kranten spreken van ,,een klap in het gezicht van het oude Frans-Duitse paar''. De linkse Libération noemt ,,de samenzwering van de Acht'' het Amerikaanse antwoord op het Franse dreigement om gebruik te maken van het vetorecht in de Veiligheidsraad en van de Franse flirt met het Duitse pacifisme. Met een verwijzing naar een gezamenlijke Frans-Duitse verklaring over Irak van vorige week schrijft de krant: ,,De Franse diplomatie, die te vaak op eigen houtje opereert, kan van de Europese Unie niet zomaar de boodschapper van de eigen keuzen maken.''

Volgens de Süddeutsche Zeitung is de oorlog met de brief een stuk dichterbij gekomen. ,,Washington zegt dank. Omdat men weet: die lastige waarschuwingen van de oude wereld voor een aanval op Bagdad kunnen in de toekomst nog eenvoudiger genegeerd worden.'' Volgens de Frankfurter Allgemeine Zeitung zijn in één klap alle hoogdravende plannen om Europa, compleet met grondwet en gezamenlijk buitenlands beleid, tot een machtscentrum op te bouwen als hoogmoed ontmaskerd. Het is een ,,zware tegenslag'' voor mensen voor wie ,,het project Europa nog enige betekenis heeft''.

In een officiële reactie heeft de Amerikaanse regering de brief van de acht Europese leiders verwelkomd: ,,We hebben altijd geweten dat er ruime steun is voor onze visie dat Irak moet voldoen aan de eis van de internationale gemeenschap om te ontwapenen. De bewijslast ligt waar die hoort: bij Irak.''

Onze correspondent in Zuid-Afrika voegt hieraan toe:

De Zuid-Afrikaanse oud-president Nelson Mandela, ooit door het Amerikaanse weekblad Newsweek uitgeroepen tot `meest gerespecteerde staatsman ter wereld' gaf gisteren een bijtend commentaar op het conflict over Irak. ,,Wat ik niet kan uitstaan is dat één macht met een president die niet vooruit kan zien en niet fatsoenlijk kan denken, de wereld in een holocaust stort'', zei Mandela over Bush. En over de Britse premier Tony Blair: ,,Hij is de minister van Buitenlandse Zaken van de Verenigde Staten. Hij is niet langer de premier van Groot-Brittannië.''

In een reactie zei de woordvoerder van het Witte Huis, Ari Fleischer, gisteren: ,,De president begrijpt dat er mensen zijn die liever niets doen tegen een groeiende bedreiging, die een holocaust zou kunnen veroorzaken.''

Kamerdebat: pagina 3

Achtergrond: pagina 5

Hoofdartikel: pagina 7