Terugstaren naar het oog van de douane

Technisch is het eenvoudig om te controleren of iemand is wie hij zegt, aan de hand van zijn iris, hand- of vingerafdruk. Maar waterdicht bewijs leveren `biometrische' pasjes niet.

De Nederlandse overheid wil dat het nieuwe paspoort wordt voorzien van biometrische kenmerken, karakteristieken van bijvoorbeeld de iris, de vingerafdruk en het gezicht. Deze zijn per individu uniek. Tegelijk eist de Amerikaanse overheid dat identiteitspapieren van buitenlandse bezoekers zonder visumplicht, zoals Nederland, vanaf herfst volgend jaar biometrische kenmerken bevatten. Biometrie biedt veel toepassingen, maar deze methode voor het identificeren van mensen is volgens deskundigen niet waterdicht.

Op de luchthaven Schiphol is sinds 2001 op bescheiden schaal een `biometrisch document' in gebruik. Reizigers die niet in de rij willen staan voor de paspoortcontrole bijvoorbeeld zakenlieden kunnen bij Privium, onderdeel van de Schiphol Group, een pasje laten maken waarin gegevens over de iris zijn opgeslagen. Zo'n pas verleent snelle doorgang bij de zogenoemde automatische grenspassage, een onbemande controlepoort. Afgelopen vrijdag is de vijfduizendste Privium-pas uitgereikt, meldt een woordvoerder van de Schiphol Group, de onderneming die de luchthaven beheert. De methode is in oktober vorig jaar goedgekeurd door TNO.

Het maken van een irisscanpasje is simpel. De reiziger meldt zich bij de burelen van Privium tussen de twee grote vertrekhallen. Daar moet aan een marechaussee een paspoort worden overhandigd, die vervolgens in een politiecomputer bekijkt of de betreffende klant geen verkeersboetes heeft uitstaan of de afgelopen jaren nog naar Afghanistan is geweest.

Bij goedkeuring van de gelichte doopceel moet de Privium-gegadigde tweemaal een paar seconden in een speciale camera turen om de iris in kaart te brengen, waarna een apparaat een plastic pasje produceert waarop de kenmerken van de iris in een algoritme zijn opgeslagen.

Om misbruik van de irisgegevens te voorkomen, worden deze niet opgeslagen in een database. De kaarthouder is zo de enige bezitter van de biometrische data.

Bij de speciale Privium-poortjes in de vertrekhal moet deze `irispas' in een gleuf worden ingebracht, waarna een tourniquet openklikt. Achter dit draaihekje bevindt zich naast een tweede tourniquet een elektronisch `oog' waarin de Privium-klant een paar seconden moet terugkijken.

Het brein achter dit oog vergelijkt de irisgegevens die in het pasje zijn opgeslagen met die welke live worden gepresenteerd. Als ze overeenkomen, opent het tweede hekje en ligt de weg naar de gates en de belastingvrije winkels open. Wanneer de iris niet wordt herkend, gaat er een hekje aan de zijkant van de automatische passage open, waarna men alsnog achteraan moet sluiten bij de rij schuifelende mensen met een paspoort in de hand.

Van de Privium-pas bestaan twee soorten: Privium Basic van 99 euro per jaar en Privium Plus die 119 euro kost. De eerste, meldt de woordvoerder, zorgt alleen voor een snelle passage, de tweede ook voor voorrang bij het inchecken. De Schiphol Group heeft intussen met Joh. Enschedé een bedrijf opgericht, Dartagnan, dat internationale toepassingen van de irisscan, bijvoorbeeld op andere luchthavens, in kaart moet brengen.

De irispas is maar één voorbeeld van de toepassing van biometrie. Vinger-, en handafdrukken of een zogeheten gezichtsscan (waarbij onder meer afstanden tussen verschillende delen van het gelaat worden opgeslagen) kunnen ook worden toegepast als extra controle op het gebruik van bankpassen en deursloten of om computers te beveiligen. Een apparaatje dat vingerafdrukken leest en is verbonden aan een toetsenbord, is voor enige honderden euro's te koop.

Een andere biometrische methode maakt gebruik van het karakteristieke ritme waarmee mensen bijvoorbeeld hun naam intypen. Elke persoon doet dat op onnavolgbare wijze.

De toepassingen van biometrische kenmerken zijn dus legio. Maar ,,niet waterdicht'', zegt Ruud van Munster, werkzaam op dit terrein bij TNO. ,,Het is lastig'', zegt Van Munster, ,,maar niet onmogelijk om kenmerken die onvervreemdbaar verbonden zijn met het lichaam te ontvreemden.'' Hij noemt een voorbeeld waarbij een biometrische controlemethode viel te omzeilen door het reliëf van een vingerafdruk vanaf een wijnglas te kopiëren op een soort vingerhoedje. De sensor die de echtheid van de `vinger' moest verifiëren, ontdekte de fraude niet.

Doordat deze methodes in theorie dus zijn te bedotten, valt volgens Van Munster niet te verwachten dat het nieuwe paspoort op grote schaal zal worden gebruikt voor geautomatiseerde passage van internationale grenzen.

Het is volgens hem eerder een back-up voor de marechaussee die twijfelt aan de echtheid van een gewoon paspoort. ,,We willen de kans vergroten dat iemand is wie hij zegt.''