Oppositie moet Kamer voorzitten

De Tweede Kamer controleert het kabinet. De Kamervoorzitter is het gezicht van het parlement. De voorzitter moet boven de partijen staan en dus ook afstand houden tot de bewindslieden die door het parlement ter verantwoording worden geroepen. Daarom moet de voorzitter bij voorkeur niet worden geleverd door de grootste coalitiefractie. Zo'n voorzitter kan de schijn van partijdigheid tegen zich hebben, hoe onafhankelijk hij of zij in de praktijk ook moge zijn.

Tijdens het eerste paarse kabinet waren de CDA'ers Deetman en later Bukman Kamervoorzitter. Bukman werd, bij het aantreden van Paars II, opgevolgd door Van Nieuwenhoven. Ze was een gewaardeerd voorzitter, maar ze is ook PvdA'er. Voorzitters van CDA-huize zouden in die periode niet met `de macht' maar met de tegenmacht zijn geassocieerd. En dat is wat de Tweede Kamer moet willen zijn – de tegenmacht.

Torentjesoverleg is verleden tijd, zo zeggen de politici van vandaag. Maar in de praktijk valt het moeilijk te vermijden dat coalitiefracties over moeilijke kwesties toch eerst overleg voeren in de achterkamer en pas daarna de openbaarheid van de formele Kamervergaderingen opzoeken. In besloten procedurevergaderingen kan ook veel politiek massagewerk worden verricht om kwesties hoger of lager op de politieke agenda te krijgen. De Kamervoorzitter is een spin in dat web. Moet dat dezelfde persoon zijn die ook al vrijelijk toegang heeft tot het Torentje en het Catshuis?

In het verleden is het vaker voorgekomen dat een oppositiefractie de Kamervoorzitter leverde. PvdA'er Dolman was jarenlang voorzitter toen zijn partij oppositie voerde. Dolman werd gekozen omdat hij goed was, niet omdat hij van de oppositie was. En dat zou wel de regel moeten zijn.

Ook nu claimt het CDA behalve het premierschap ook weer het Kamervoorzitterschap. De verkiezing van de voorzitter staat op de agenda voor aanstaande dinsdag. Dat is te vroeg. De Kamer moet ermee wachten totdat het nieuwe kabinet is aangetreden. Dan is bekend welke partijen in de oppositie terechtkomen. Met zo'n procedure komt de Kamer een stap dichterbij het dualisme.

Peter Leijten is redacteur van NRC Handelsblad.

    • Peter Leijten