Hoe almachtig is de koning van Swaziland?

Koning Mswati III van Swaziland is een van de laatst overgebleven absolute monarchen. Hij verkent de extremen van de oude en de nieuwe wereld.

Mensenrechtenactivist Ntombi Nkosi knijpt haar handen bijna blauw. ”Volgen ze ons nog steeds”, vraagt ze voor de tiende keer, terwijl ze haar blik strak op de weg gericht houdt. Ja, de politie volgt nog steeds. Vanaf het moment dat de agenten de wagen met het buitenlandse nummerbord in de gaten kregen, rijden ze dreigend bumper aan bumper. Met de koplampen op groot licht jagen ze hun ongewenst bezoek terug naar de hoofdstad. in deze uithoek van Swaziland duldt de koning geen pottenkijkers.

In de dorpjes Macetjeni en Kamkaweli verdreven leger en politie twee jaar geleden de traditionele leiders en hun 200 volgelingen van het land. De broer van de koning, prins Maguga Dlamini, had het gebied een aantrekkelijk oord voor zijn oude dag geleken. Sommige bewoners vluchtten naar buurland Zuid-Afrika. Anderen wonen nu in tenten, onder strenge bewaking van de met prikkeldraad omheinde politiepost.

De onteigening is onwettig, verklaarden de rechtbanken van de Afrikaanse ministaat, half zo groot als Nederland. Maar de koninklijke familie van Swaziland trekt zich steeds minder aan van wat rechters en aanklagers vinden. Tenslotte is koning Mswati III de laatste vorst op het continent die is bekleed met de wetgevende, uitvoerende en juridische macht. Hij benoemt en ontslaat z'n rechters even makkelijk als ministers en parlementsleden. Hij staat niet boven de wet. Hij ís de wet.

De afgelopen maanden is de 34-jarige Mswati III de grenzen van zijn almacht steeds verder gaan verkennen. Eerst was er de zaak rondom zijn jongste bruid. Zijn tiende welteverstaan. Helpers van de koning zouden het achttienjarige meisje hebben ontvoerd, zo zei haar moeder. Toen een rechtbank zich boog over de vraag of er inderdaad sprake was van ontvoering, dreigden dezelfde helpers van de koning de rechters te ontslaan.

Een paar weken later ontstak de koning in woede toen het hof van appèl de bevoegdheden van Mswati III probeerde in te dammen. Volgens het Hof heeft de vorst niet het recht per koninklijk decreet te regeren. De koning liet direct via zijn eerste minister weten dat de regering uitspraken van de rechterlijke macht in dat geval niet langer erkent. Zes rechters hebben inmiddels uit protest hun ontslag ingediend. De hoogste rechter in het land, Stanley Sapire, spreekt over een ”constitutionele crisis”.

”Als de regering haar uitspraken niet snel terugneemt, kan het niet lang meer duren voordat alle rechtbanken hier het werk neerleggen”, waarschuwt hij in zijn kantoor in Mbabane. Hij voorspelt chaos in de gevangenissen en onrust bij de buitenlandse investeerders.

De Verenigde staten hebben al gedreigd Swazilands toegang tot hun markten onder de voorwaarden van de African Growth and Opportunity Art te herzien. Ook het Internationaal monetair Fonds (IMF) gaf de koning deze week een laatste waarschuwing. Tot ergernis van het IMF heeft Mswati III zijn zinnen gezet op de aanschaf van een privé- vliegtuig ter waarde van 50 miljoen euro.

Dat is tweeënhalf keer zoveel als het budget dat de Swazi- regering dit jaar vrijmaakt voor gezondheidszorg. Bijna veertig procent van de één miljoen zielen tellende bevolking is besmet met hiv/aids en kan in Swaziland geen medicijnen krijgen. Een kwart wordt bedreigd met honger. Zo is Swaziland in de afgelopen twee jaar in vliegende vaart van zijn positie als een van Afrika's best presterende economieën getuimeld.

Het bergkoninkrijk Swaziland ligt ingeklemd tussen de grenzen van Zuid-Afrika en Mozambique. De laaghangende mist, de pijnbomen en eucalyptussen op de scherpe bergpieken rond de landsgrenzen hebben de Swazi-traditie nooit kunnen beschermen tegen buitenlandse invloeden. De Swazi's konden zich met moeite staande houden tegen de Zulu's. Ze werden geannexeerd door de Voortrekkers, de pioniers van Hollandse, Duitse en Franse komaf. En ook de Britten onderwierpen het koninkrijk bijna een eeuw aan hun gezag.

Na de onafhankelijkheid in 1968 ging koning Sobhuza II akkoord met de vorming van een constitutionele monarchie, precies zoals de Britten het wilden. Vijf jaar later schrapte hij de grondwet, verbood hij alle politieke partij en en eiste hij de absolute macht. Dat zou beter zijn voor het behoud van de Swazi-cultuur. Een cultuur waarin traditionele leiders rechtspreken onder de grootste boom in het dorp en waarin polygamie nog altijd wijdverbreid is.

Sobhuza II stierf in 1982. Hij liet honderd weduwen na. Zijn zoon Mswati moest vier jaar later, toen hij 18 werd, zijn studie aan een Britse school afbreken om de troon te bestijgen. Meer nog dan zijn vader zoekt de zoon naar de extremen tussen de oude en de nieuwe wereld.

Terwijl hij zich steeds verder afkeert van het westerse rechtsstelsel dat Swaziland sinds de onafhankelijkheid gebruikt, laat hij zich graag zien in gezelschap van de grote sterren der aarde. Vorig jaar reisde hij af naar het 'Rock the Vote' concert van de popzender MTV. Michael Jackson is al een aantal malen in de vorstelijke paleizen gezien. Samen met de popster maakt de koning plannen voor de bouw van een kinderpretpark.

”Deze man verdient het niet om leider van dit land te zijn”, zegt mensenrechtenadvocaat Thulani Maseko van Lawyers for Human Rights. ”Hij laat zich teveel aanpraten door zijn, veelal hebberige adviseurs. Daarom is democratisering ook zo broodnodig.”

De roep om hervormingen heeft in het openbaar nog geen overtuigende steun gekregen. Aan een stakingsoproep van de vakbonden (SFTU) eind december werd nauwelijks gehoor gegeven.

Een groot deel van bevolking is bezorgd over het voortbestaan van de tradities. ”Kom niet aan de koning en zij n cultuur”, waarschuwt een jongen met de naam Magaha (krijger) Dlamini, de populairste achternaam in Swaziland. Gehaast loopt hij door een van Mbabane's vele moderne winkelcentra. Aan zijn voeten een paar rubberlaarzen en om zijn lijf draagt hij alleen een rode doek waarop het schild en de speer als symbolen van de eeuwenoude traditie zijn geborduurd.

Volgens vakbondsvoorzitter Jan Sithole is het niet deze hang naar traditie die de protestbeweging in Swaziland slechts knarsend op gang brengt. ”Het is de angst voor het meedogenloze optreden van leger en politie.” Bij eerdere demonstraties vielen doden en gewonden. Leiders van de illegale oppositie zijn herhaaldelijk achter de tralies beland.

”Maar de maat is nu vol”, zegt Sithole die voor begin maart opnieuw een tweedaagse staking heeft aangekondigd. Volgens de vakbondsleider hebben de illegale landonteigeningen onrust gezaaid tot in de verste uithoek van het koninkrijk. Zo gauw de koning land steelt van zijn volk, verliest de monarchie haar geloofwaardigheid.