Aangrijpend verslag uit een Iraanse gevangenis

Het Rotterdamse filmfestival reikte gisteren voor het eerst een prijs uit voor een film die schending van de mensenrechten het best belicht.

Het ooit principieel competitieloze International Film Festival Rotterdam krijgt er steeds meer prijzen bij. Gisteren werd voor de eerste keer de Amnesty International DOEN Award uitgereikt aan de film die het meest overtuigend aandacht schenkt aan de schending van mensenrechten. De winnaar, Women's Prison van de Iraanse regisseuse Manijeh Hekmat, voldoet precies aan de definitie van de prijs. De film, met steun van het Rotterdamse Hubert Bals Fund totstandgekomen, is geen filmisch meesterwerk, maar wel een authentieke en effectieve aanklacht tegen de vanzelfsprekendheid waarmee het Iraanse regime talloze burgers zonder veel omhaal voor lange tijd opsluit.

Over een periode van twintig jaar volgt Hekmat de bewoonsters van een bepaalde gevangenis; er zijn er die al die tijd achter de tralies zijn gebleven, een vrouw wordt geëxecuteerd – in een zeer aangrijpende scène –, een ander maakt zelf een einde aan haar leven, en de cellen lijken wel steeds voller te worden. Voor een ingrijpende verandering van de lijdzaamheid waarmee de gevangenen hun lot ondergaan, zorgt de nieuwe generatie jonge meisjes in de gevangenis, van wie de meesten in gevangenschap geboren werden.

De tweede prijs van gisteren betreft een stipendium van 15.000 euro, toegekend door het Prins Clausfonds. Op basis van verschillende synopses van films uit ontwikkelingslanden bekroonde een jury het plan voor de productie La nuit de la vérité van de uit Burkina Faso afkomstige debuterende regisseuse Fanta Régina Nacro. Zij beoogt vanuit de invalshoek van een Shakespeare-tragedie de bloedige etnische twisten in Afrika, en de rivaliteit tussen krijgsheren, op originele wijze te verbeelden.

De tussenstand in het klassement van de aan het einde van het festival uit te reiken publieksprijs is dagelijks te volgen in de Daily Tiger, de festivaldagkrant. Al praktisch vanaf het begin prijkt daarin op de eerste plaats Whale Rider, met forse voorsprong op runner-up en vorig jaar winnaar van de Gouden Leeuw The Magdalene Sisters van de Schotse regisseur Peter Mullan. Whale Rider, eerder al winnaar van de publieksprijs van het festival van Toronto, is de tweede film van de Nieuw-Zeelandse regisseuse Niki Caro. Gebaseerd op een roman uit 1986 van Witi Ihimaera vermengt de film magisch-realistische elementen met aloude tradities in de Maori-cultuur. Bijna onderaan in het klassement van de publieksprijs staat een prachtige Thaise film, Blissfully Yours van Apichatpong Weerasethakul, die in vele opzichten het tegendeel vormt van de publieksfavorieten. Je kunt de realistisch, in een documentaire stijl gefilmde belevenissen van een illegale immigrant in het grensgebied met Birma, magisch noch exotisch noemen; je zou zelfs kunnen volhouden dat de film een verhaal mist. Maar ook deze liefderijke, ondramatische en intense observatie van mensen op drift heeft het over mensenrechten, als je goed kijkt.