Multiculturele dierentuin

De nieuwe vrijmoedigheid in het land staat niet iedereen aan. Sommigen worden er bang van en willen terug naar de tijd dat de allochtoon nog een overheidscorrect subsidie-project was en bijna niemand een mond durfde open te doen. De winst van de nieuwe tijd – voor zolang als die duurt – is verzilverd in de televisieserie van maandagavond, Najib en Julia, over een liefde tussen een Marokkaanse pizzakoerier en een Hollands hockeymeisje. Goed dat de Avro dat aandurfde. Net als bij Romeo en Julia is de liefde van het begin af aan gedoemd te mislukken. De vader van het hockeymeisje is een dikke, rancuneuze politierechercheur die de hele serie door loopt te eten. Hij probeert met een bevriende rechercheur de affaire te verbreken door Najib bij zijn dochter verdacht te maken.

Ook Najib komt niet uit een ge-idealiseerd milieu. Zijn broer is drugshandelaar, zijn ouders spreken alleen berber dat in het Nederlands wordt ondertiteld. Kortom de dertiendelige serie, geschreven door Justus van Oel en geregisseerd door tv-beest Theo van Gogh, doet realistischer aan dan wat ik voorheen gewend ben. Er wordt met heftige intimiteit gespeeld door bijvoorbeeld Jack Wouterse als rechercheur en Hanin Msellek als Najib. Jammer genoeg doet het geheel goedkoop aan, met snel bewegend en grofkorrelig beeld, en dat kost nodeloos kijkcijfers. Door de slechte geluidskwaliteit zijn de spelers moeilijk verstaanbaar.

Maar vergelijk Najib en Julia met de poging van vorig jaar tot een multiculturele serie over twee schoolmeisjes, Hollands en Marokkaans, Dunya en Desi. In de onderlinge verhoudingen was weinig te merken van hedendaagse multiculturele conflicten. De meisjes ontdekten de veelkleurigheid uit de omgeving en die deed irreëel aan. In een Chinees restaurant hoorden ze gegil en ze kwamen bij een illegale vrouw die een baby kreeg. Het deed me denken aan meisjes die logeren bij een boer waar bij wijze van buitenkansje een koe kalft.

Echt vormingstoneel en om die reden is het door allerlei instanties uitbundig geprezen. Een multicultureel Artis. Dunya en Desi was dan ook van de NPS, een culturele afsplitsing van het neutrale NOS, en die heeft zich veelkleurigheid als speciale taak toegeëigend. Maar als programmamakers teveel in vergaderingen zitten over ,,beeldvorming van allochtonen'' komt dat de kwaliteit van de fictie niet ten goede. Bij fictie gaat het om het blootleggen van de kloof. Laat het dempen nou maar over aan de politiek en aan Postbus 51.

Lichtvoetiger en grappiger multicultureel drama dan Najib en Julia, ook duurder en mooier uitgevoerd, is de Britse vierdelige serie White Teeth, sinds gisteravond op dinsdag te zien op Ned. 2. Het gelijknamige boek van de creoolse Zadie Smith was de Britse literaire sensatie van 2000. Het ging over een meisje van Jamaicaanse afkomst, dat losbrak uit haar milieu van Jehova-getuigen. Ik moet eerlijk bekennen dat ik er indertijd niet doorheen kwam omdat veel karakters mij kunstmatig aandeden. Het lijkt me moeilijk voor een jong schrijfster om al die uiteenlopende etnische types op overtuigende wijze te doorgronden. Smith was echter wel virtuoos geslaagd voor het examen aan de multiculturele mode-academie.

In de televisieversie van White Teeth zijn de karakters geen wassen poppen maar echte acteurs die wegens hun eigen etnische herkomst hun karakters begrijpen. Het levert prachtig gemaakte televisie op met veel komische momenten. De hoofdpersoon moet met haar moeder langs de deuren om het einde der tijden aan te kondigen. Ze krijgt een affaire met een hippe jongen maar als ze beiden op de brommer verongelukken, bekeert die jongen zich tot haar teleurstelling ook tot Jehova's getuige. Haar angst en latere opluchting zijn te zien als de klok 12 slaat en het 1 januari wordt, het uur van het einde van de wereld. Aan te raden.

In Nederland zijn humor en fictie nog steeds een moeizame combinatie, zeker als het om multiculturele kwesties gaat. Etnisch cabaret is nog net geoorloofd en daar zijn ook wel mooie staaltjes van te zien (Najib Amhali, Jörgen Raymann). Maar daarbuiten blijven cultuurverschillen een zwaar, teutoons onderwerp, waarbij iedere grap vormende werking moet hebben. Terwijl de spontane lach zoveel muren kan slechten.

    • Maarten Huygen