Kwaliteit democratie op het spel

Voor de Israëlische democratie is het van groot belang dat een nieuwe regering van premier Sharon vrede en veiligheid brengt.

Zich aan verkiezingsbeloften houden is nooit de sterkste trek van de leiders van Israëls politieke partijen geweest. In 1977 haalde Menahem Begin de eerste historische zege van Likud binnen. De kiezers wisten niet dat vrede met Egypte tegen een hoge territoriale prijs in de Sinaï-woestijn toen al zijn geheime agenda was. Yitzhak Rabin repte in zijn verkiezingscampagne in 1992 aan het hoofd van de Arbeidspartij met geen woord over zijn bereidheid met de PLO van Yasser Arafat te onderhandelen over een Palestijnse staat. De historische taboes over de onmogelijkheid van vrede met de Arabieren zijn door het handelen van Begin en Rabin gebroken.

Het is misschien Sharons geluk dat weer een politieke leider, Tommy Lapid van Shinui (Verandering), een belangrijke paragraaf uit zijn partijprogramma schrapt. Onder de indruk van de omvang van zijn zege verklaarde hij zich vannacht al bereid in een noodsituatie naast de fundamentalistische orthodoxe Shaspartij in een regering zitting te nemen. Lapids felle verkiezingscampagne stond echter in het teken van zijn bij zijn kiezers zeer gewaardeerde principiële weigering om met deze ,,uitzuigers en chanteurs op rekening van de schatkist'' ooit in een regering te gaan zitten.

Het is niet zo'n moeilijke opgave om Israël het etiket `noodsituatie' op te plakken. De economische toestand is met snel oplopende werkloosheid en negatieve economische groei dramatisch slecht. Het einde van de Palestijnse terreur is niet in zicht. De Amerikaanse oorlog tegen Irak, met mogelijke gevolgen voor Israëls veiligheid, staat hoogstwaarschijnlijk voor de deur. Deze nieuwe oorlog in het Midden-Oosten kan beginnen binnen de 42 dagen die Sharon heeft om een nieuwe regering te vormen. Zodra in Irak het eerste schot valt is Lapid aan boord van Sharons nieuwe regering. Zou de vannacht zwaar gehavende Arbeidspartij van Amram Mitzna zich dan aan haar belofte houden niet onder Sharon in een regering te dienen?

Voor de Israëlische democratie is het gesjoemel met verkiezingsbeloften op de lange duur even funest als het hoge tempo van verkiezingen. Gezien de enorme problemen die de Israëliërs in het dagelijks leven op economisch en veiligheidsgebied ondervinden is de lage opkomst van de kiezers gisteren – 68,5 procent – een indicatie van emotionele afkeer van het democratisch proces. Ran Cohen, de ex-secretaris-generaal van de Arbeidspartij, wees gisteravond op deze verontrustende ontwikkeling. Prof. Abraham Diskin, een bekende opiniepeiler, zei gisteren ,,dat de mensen hun buik vol hebben van de politici''. Politicologen van de universiteiten van Jeruzalem en Tel Aviv publiceren met steeds grotere regelmaat artikelen waarin wordt gewaarschuwd voor de gestage ondermijning van Israëls democratische waarden onder de druk van het conflict met de Palestijnen en de economische misère. ,,De krachten van duisternis winnen het licht'', schreef een bekende commentator onlangs. Hij doelde op het besluit van de juridisch adviseur van de regering, Eliyakim Rubinstein, om de binnenlandse veiligheidsdienst Shin-Beth in te zetten in het onderzoek naar het uitlekken van een voor Sharon belastend document inzake een corruptieschandaal tijdens de verkiezingscampagne. Rubinstein – de waakhond van de rechtsorde – stond verder toe dat een rechter de PTT beval een afschrift van de telefoongesprekken van de journalist die het corruptieschandaal had gepubliceerd, aan de commissie van onderzoek te overhandigen. Dit werd door de voorzitter van de raad voor journalistiek als een flagrante inbreuk op de persvrijheid gehekeld en daarmee als gevaar voor de democratie.

Sharons nieuwe regeerperiode kan cruciaal zijn voor de kwaliteit van de democratie. Op zijn gezicht was gisteravond af te lezen dat hij ondanks zijn zege een gekweld man is. Na zeven gesprekken met president George Bush is hij goed op de hoogte van Amerikaanse plannen om na de oorlog met Irak het Palestijnse probleem aan te pakken.

Sharon heeft al hardop gezegd dat de stichting van een soort Palestijnse staat onvermijdelijk is. Israëls afhankelijkheid van de VS heeft hem tot die conclusie gebracht. Maar ook de Israëlische democratie is in het geding. Zoals prof. Yeshayahu Leibowitz, de overleden orthodoxe onheilsprofeet, al jaren geleden betoogde is de onderdrukking van de Palestijnen een kankergezwel dat het democratisch voortbestaan van Israël bedreigt. De verkiezingsuitslag van vannacht kan paradoxaal genoeg worden uitgelegd als een rechts mandaat voor Sharon om inderdaad Israël vrede en veiligheid te brengen zoals hij in zijn eerste korte termijn als premier beloofde. Voor de Israëlische democratie is dat van het allergrootste belang.

    • Salomon Bouman