Japanse primeur: rente ontvangen op geldlening

Negatieve rentes?

Het kan, in het door stagnatie en deflatie geplaagde Japan. Verrassend is dat de transacties geen verlies opleveren. ABN Amro maakt er zelfs winst op.

Geld uitlenen en daarvoor rente betalen in plaats van ontvangen? Het kan – in Japan. In de door economische stagnatie en deflatie geplaagde Japanse economie was de rente al tot het vriespunt gedaald. Op de obligatiemarkt ligt de effectieve rente onder de 1 procent. En op de geldmarkt heeft de Bank van Japan de rente al jarenlang staan op een niveau van effectief nul procent, of vlak daarboven.

Maar vrijdag gebeurde wat weinig economen voor mogelijk hadden gehouden. Er vond een transactie plaats tussen banken tegen een negatieve rente. De Japanse tak van ABN Amro leende daarbij op de geldmarkt geld uit aan een andere bancaire partij tegen een rente van -0,01 procent.

Nog verrassender is dat de transactie zeker niet verliesgevend was. Gisteren volgden er meer soortgelijke transacties door andere banken.

David Woods, bankier bij ABN Amro in Tokio, bevestigt dat er tegen een negatieve rente is uitgeleend, al laat hij zich niet uit over het exacte rentepercentage en de omvang van de transactie, die naar verluidt omgerekend iets groter was dan 100 miljoen euro.

De reden voor de negatieve rente is nogal technisch. Op de interbancaire geldmarkt in Japan wordt, zoals ook elders gebruikelijk is, de markt aan het eind van elke handelsdag `opgeruimd'. Banken die niet genoeg liquiditeit hebben, lenen van elkaar bij of kunnen in nood terecht bij de centrale bank. Omgekeerd moeten banken die te veel geld hebben, dat bij elkaar wegzetten. Kan dat niet, dan kunnen zij altijd hun geld stallen bij de centrale bank.

De Bank van Japan, de Japanse centrale bank, voert op dit moment echter een beleid waarbij de geldmarkt wordt overstroomd met yens. Door meer yens in omloop te brengen, hopen de autoriteiten dat de yen aan waarde verliest, en de inflatie in de economie eindelijk terugkeert. Om de overstroming op de geldmarkt zo groot mogelijk te houden neemt de Bank van Japan aan het eind van de dag echter niet alle aangeboden liquiditeit van banken meer op. Dus zetten de banken hun liquiditeit alsnog bij elkaar weg, desnoods tegen betaling.

Het blijkt niet voor het eerst te zijn dat er negatieve rentes in Japan voorkomen. Woods vertelt dat er in 1998 ook een korte periode was. In de handel in yen buiten Japan – de zogenoemde euro-yenmarkt – treden negatieve rentes van tijd tot tijd op sinds afgelopen december.

Voor de betrokken banken is het geen probleem. Zoals inflatie betekent dat geld zijn waarde over de tijd verliest, betekent de deflatie in Japan dat geld over de tijd juist aan koopkracht wint. Sparen is dus populair, want zelfs zonder rente wordt geld `meer waard'. Veel Japanners die hun eigen banken niet zo vertrouwen, zetten hun geld op deposito's bij buitenlandse banken in Japan.

Het aanbod van yens is daarbij zo groot, dat die buitenlandse banken niet alleen geen rente betalen, maar ook een vergoeding vragen voor het deposito: zij berekenen hun Japanse spaarders in feite een negatieve rente. Vandaar dat er nog steeds een positief verschil zit tussen de negatieve rente waartegen zij geld aantrekken en de iets minder negatieve rente waartegen zij dat op de geldmarkt uitlenen.

Woods van ABN Amro verwacht overigens dat de huidige periode van negatieve rentes niet al te lang duurt. Al kan in die korte periode de rente nog wel iets negatiever worden.

Zo blijft het Japan van nu een macro-economisch laboratorium. En leerzaam. Want hoe klein de kans ook is op duurzame deflatie in het westen, het kan voor beleidsmakers in Europa en de VS geen kwaad om de soms wonderlijke Japanse bijverschijnselen goed te bestuderen.

    • Maarten Schinkel